PLATFORMA UPOWSZECHNIANIA NAUKI W POLSCE

NASZ CZAS

Drzewa to jedne z najwspanialszych roślin na Ziemi. Są to rośliny wieloletnie i między innymi dzięki temu do nich zaliczają się te najsatrsze i największe – jak sekwoje czy daglezje w Kalifornii sięgające 100 metrów wysokości, czy nawet jodły i świerki w Polsce, mające po 50 i 60 metrów.

Drzewa to rośliny, które występują na całej naszej planecie, poza Antarktydą, na której od dziesiątków milionów lat już nie rosną. Ostatnio naukowcy amerykańscy na podstawie różnych danych i zdjęć satelitarnych oszacowali, że na Ziemi rośnie obecnie ponad 3 bln 40 mld drzew. Te najbardziej gęste lasy, jak tajga albo borealne lasy iglaste, porastające subarktyczne rejony Ameryki Północnej, Półwyspu Skandynawskiego i Rosji stanowią tylko 24% wszystkich drzew na świecie. Najwięcej drzew - aż 1 bln 390 mld, czyli 43 % wszystkich na Ziemi - porasta regiony tropikalne (w samej Amazonii jest ich blisko 400 mld). W klimacie umiarkowanym natomiast, czyli także w Polsce, rośnie około 22 % wszystkich drzew na świecie. Drzewa więc od zawsze stanowiły najbliższe otoczenie człowieka, choć od zawsze też człowiek wycinał je dla swoich potrzeb. Szacuje się, że obecnie co roku pod naszymi piłami i toporami pada przeszło 15 mld drzew, a według obliczeń naukowców, od początków ludzkiej cywilizacji zmniejszyliśmy ilość drzew na Ziemi o około 46%. A to przecież dzięki procesom zachodzącym w nich życie na Ziemi jest w ogóle możliwe.

Dlatego też coraz częściej mówi się o ochronie i odnawianiu terenów zadrzewionych. Jednak by to robić należy je dobrze poznać  i zrozumieć, że stanowią istotny element różnorodności biologicznej naszego środowiska. 

 

Poniżej prezentujemy materiały edukacyjne, które w prosty i skrótowy sposób dotykają najważniejszych zagadnień dotyczących drzewa - jego budowy, istotnych procesów życiowych w nim zachodzących oraz współistnienia z innymi organizmami, np. grzybami.

 

Najprościej – w budowie drzewa - możemy wyróżnić dwie części - część nadziemną i część podziemną. Każda z nich spełnia inne funkcje, ale ich wzajemna zależność jest niepodważalna. Część nadziemna - to przede wszystkim pień i korona. Część podziemna to cały, skomplikowany system korzeniowy.

 

 

 

 

 

Życie roślin związane jest ze zjawiskiem fotosyntezy. Jest to najważniejsza przemiana biochemiczna na Ziemi. Proces ten pozwala między innymi na utrzymanie wysokiego poziomu tlenu w atmosferze, który jest przecież niezbędny do życia roślin, zwierząt i nas - czyli wszystkiego, co żyje na Ziemi.  Zjawisko fotosyntezy zachodzi przy udziale światła, w komórkach zawierających chlorofil, a więc przede wszystkim w liściach roślin, czyli także drzew. 
 

 

 

 

 

Liść to niewielka część drzewa. Zachodzą w nim jednak istotne, dla samego drzewa, jak i jego otoczenia, procesy.  To w liściach ma miejsce proces fotosyntezy, to tutaj ma miejsce respiracja (oddychanie), czyli wymiana tlenu i dwutlenku węgla między rośliną, a atmosferą oraz proces transpiracji, czyli wyparowywanie wody, które w razie potrzeby obniża temperaturę rośliny chroniąc ją przed przegrzaniem. Ważną rolę w tych procesach odgrywają aparaty szparkowe.

 

 

 

 

Pień jest główną częścią drzewa. Na nim osadzone są wszystkie pozostałe organy części nadziemnej drzewa. Jest to gruby, zdrewniały, główny pęd drzewa, który od pewnej wysokości rozgałęzia się w tzw. koronę czyli konary, gałęzie, gałązki, pędy i liście. Co roku pień przyrasta zarówno na grubość, jak i na wysokość. To on łączy część podziemną drzewa – system korzeniowy z koroną drzewa. Pełni zarówno funkcje fizjologiczne (przewodzenie wody i soli mineralnych), jak i mechaniczne (utrzymuje ciężar korony i stabilizuje drzewo , szczególnie w czasie gwałtownych wiatrów). 

 

 

 

Pąki to przystosowane do przetrwania okresu spoczynku zawiązki przyszłych pędów, zawierające merystem wierzchołkowy, liczne zawiązki liści oraz pąków bocznych. W czasie wegetacji, komórki w pąku różnicują się przesądzając, które wejdą w skład tkanki tworzącej pień, liście, kwiaty i jakie funkcje w roślinie będą pełniły. Zależnie od umiejscowienia – wyróżniamy pąki szczytowe występujące na wierzchołkach pędów (na pędzie głównym pąk szczytowy jest zwykle największym pączkiem) oraz pąki boczne, pąki kątowe, pąki pachwinowe, które występują wzdłuż pędów poniżej pąków szczytowych

 

 

 

Część podziemna drzewa to system korzeniowy. Spełnia on inne funkcje niż części nadziemne drzewa. Funkcje te można podzielić na dwa rodzaje - fizjologiczne, polegające na pobieraniu z podłoża wody wraz z solami mineralnymi i wstępnym przetwarzaniu niektórych związków organicznych głównie azotowych oraz mechaniczne, polegającą na przytwierdzeniu rośliny do podłoża.

Na dwa podstawowe typy dzielimy też budowę systemu korzeniowego: system palowy - jeden korzeń główny rosnący pionowo w dół i odrastające od niego cieńsze korzenie boczne oraz system wiązkowy - wiele równorzędnych, stosunkowo cienkich korzeni wyrastających z podstawy rośliny. Większość drzew w naszym klimacie posiada palowy system korzeniowy

 

 

 

 

 


 
Materiały ukazujące obrazy spod mikroskopów oraz grafiki prezentowane w filmach pochodzą z pracowni i laboratoriów Instytutu Dendrologii PAN w Kórniku lub powstały w konsultacji naukowej z pracownikami Instytutu. Zostały one wykonane bądź na potrzeby filmu, bądź też są elementami szerszych prac naukowych i badawczych prowadzonych w Instytucie. 
 

 

 


Są to fragmenty filmu Drzewo zrealizowane w ramach projektu o różnordoności bilogicznej realizowanego na zlecenie 
Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego            

przy współpracy 
Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu oraz Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych

                                                    

Projekt dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu


Komentarze