[et_pb_section fb_built=”1″ prev_background_color=”#ffffff” _builder_version=”4.7.0″ background_color=”#efefef” background_image=”https:\/\/www.o-nauce.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/przed_synagoga.jpg” top_divider_style=”slant2″ top_divider_height=”57px” top_divider_flip=”horizontal” z_index_tablet=”500″ box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px”][et_pb_row _builder_version=”3.25″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”3.0.47″ custom_padding=”|||” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_post_title author=”off” date=”off” comments=”off” featured_image=”off” text_color=”light” _builder_version=”3.18.2″ title_font=”|||on|||||” title_font_size=”32px” text_orientation=”center” animation_style=”zoom” title_font_size_tablet=”26px” title_font_size_phone=”” title_font_size_last_edited=”on|desktop” text_shadow_style=”preset3″ text_shadow_horizontal_length=”0.08em” text_shadow_vertical_length=”0.08em”]
\n[\/et_pb_post_title][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”3.22″][et_pb_row column_structure=”1_2,1_2″ use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ _builder_version=”3.25″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat” animation_style=”fade”][et_pb_column type=”1_2″ module_class=”guzik_do_filmu” _builder_version=”3.0.47″ custom_padding=”|||” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_text admin_label=”Nag\u0142\u00f3wek” _builder_version=”4.7.0″ z_index_tablet=”500″ text_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_2_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_2_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_2_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_3_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_3_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_3_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_4_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_4_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_4_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_5_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_5_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_5_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_6_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_6_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_6_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px”]<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_button button_url=”#film_kotwica” button_text=”Film – Zobacz” button_alignment=”left” admin_label=”Guzik – Przejd\u017a do Film – tylko MOBILE” module_class=”videokotwicaguzik” _builder_version=”3.18.2″ custom_button=”on” button_icon=”%%198%%” saved_tabs=”all”][\/et_pb_button][et_pb_text admin_label=”Zawarto\u015b\u0107 tekstowa artyku\u0142u” _builder_version=”4.7.0″ z_index_tablet=”500″ text_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_2_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_2_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_2_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_3_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_3_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_3_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_4_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_4_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_4_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_5_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_5_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_5_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_6_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_6_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_6_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px”]<\/p>\n
W K\u00f3rniku \u2013 przed laty, jak w licznych miastach i miasteczkach Polski \u2013 mieszka\u0142o wiele os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego.<\/p>\n
Ju\u017c w 1505 roku, w dokumentach miejskich Poznania, pojawi\u0142a si\u0119 wzmianka o Jakubie \u017bydzie z K\u00f3rnika. Za\u015b w 1507 roku, gmina \u017cydowska K\u00f3rnika wp\u0142aci\u0142a 2 floreny podatku z okazji koronacji Zygmunta Starego. Wielko\u015b\u0107 zap\u0142aconej kwoty wskazuje jednak na obecno\u015b\u0107 znikomej liczby obywateli tej nacji.<\/p>\n
Dane na temat \u017byd\u00f3w w K\u00f3rniku zachowa\u0142y si\u0119 jedynie z p\u00f3\u017aniejszych czas\u00f3w. Inwentarz maj\u0119tno\u015bci k\u00f3rnickiej z 1653r. wymienia kilku rze\u017anik\u00f3w narodowo\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3rzy mieli obowi\u0105zek skupowania wybrakowanego byd\u0142a z folwark\u00f3w pa\u0144skich.<\/p>\n
W drugiej po\u0142owie XVII w. i w pierwszej po\u0142. XVIII w. ludno\u015b\u0107 \u017cydowska na og\u00f3\u0142 utrzymywa\u0142a si\u0119 z zaj\u0119\u0107 typowo miejskich, w przeciwie\u0144stwie do ludno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej, najcz\u0119\u015bciej zajmowa\u0142a si\u0119 \u00a0zaj\u0119ciami rolniczymi. Doceniaj\u0105c rol\u0119 \u017byd\u00f3w w K\u00f3rniku, \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tku k\u00f3rnickiego – Zygmunt Dzia\u0142y\u0144ski, wyda\u0142 w 1715 roku przywilej, kt\u00f3ry potwierdza\u0142 dawne uprawnienia tej ludno\u015bci i ich obowi\u0105zki wobec w\u0142a\u015bciciela. By\u0142o to np.:<\/p>\n
Za to w\u0142adza pa\u0144ska:<\/p>\n
W okresie rz\u0105d\u00f3w, w K\u00f3rniku, Teofili z Dzia\u0142y\u0144skich Szo\u0142drskiej-Potulickiej (znanej obecnie jako \u201eBia\u0142a Dama\u201d) na terenie miasta prowadzona by\u0142a o\u017cywiona akcja osadnicza. Jako kobieta na swe czasy bardzo przedsi\u0119biorcza, sprowadzi\u0142a do K\u00f3rnika znaczn\u0105 grup\u0119 ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 rzemios\u0142em i handlem. W swoim maj\u0105tku rozwin\u0119\u0142a przetw\u00f3rstwo we\u0142ny i produkcj\u0119 tkanin, a w jej czasach by\u0142y to dochodowe przedsi\u0119wzi\u0119cia, kt\u00f3rymi zajmowali si\u0119 rzemie\u015blnicy \u017cydowscy, bo to oni s\u0142yn\u0119li z wytw\u00f3rstwa sukna i szerokich kontakt\u00f3w handlowych. Z czasem te\u017c w\u0142a\u015bcicielka maj\u0105tku, korzysta\u0142a prawdopodobnie r\u00f3wnie\u017c z porad dotycz\u0105cych inwestowania kapita\u0142u zarobionego i pozostawionego jej przez dw\u00f3ch m\u0119\u017c\u00f3w. Dzi\u0119ki temu pewnie, ale r\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki innym cechom charakteru, jakie niew\u0105tpliwie musia\u0142a posiada\u0107, Teofila z Dzia\u0142y\u0144skich Szo\u0142drska-Potulicka uchodzi\u0142a za kobiet\u0119 nowoczesn\u0105, zamo\u017cn\u0105, przedsi\u0119biorcz\u0105, kt\u00f3ra przebudowa\u0142a siedzib\u0119 rodu i rozwin\u0119\u0142a posiad\u0142o\u015b\u0107 k\u00f3rnick\u0105 do znaczniejszych rozmiar\u00f3w ni\u017c jej poprzednicy.<\/p>\n
Za jej czas\u00f3w, w 1767 roku zosta\u0142a w K\u00f3rniku wybudowana przez Hillela Beniamina synagoga, na kt\u00f3r\u0105 Teofila z Dzia\u0142y\u0144skich przekaza\u0142a drzewo ze swych las\u00f3w. Zbudowany w\u00f3wczas drewniany dom modlitwy zaliczany by\u0142 do tych architektonicznie bardziej interesuj\u0105cych w Wielkopolsce.<\/p>\n
Po \u015bmierci Teofili z Dzia\u0142y\u0144skich Szo\u0142drskiej-Potulickiej , oko\u0142o 1793 roku K\u00f3rnik liczy\u0142 1518 mieszka\u0144c\u00f3w, w tym 632 Polak\u00f3w, 636 \u017byd\u00f3w i 250 Niemc\u00f3w. W\u015br\u00f3d rzemie\u015blnik\u00f3w, narodowo\u015bci \u017cydowskiej by\u0142o 44 krawc\u00f3w (na og\u00f3ln\u0105 liczb\u0119 46), kt\u00f3rzy tworzyli w\u0142asny cech, poza tym 10 rze\u017anik\u00f3w (na 14), jeden szklarz (na 2) i jedyny z\u0142otnik.<\/p>\n
W 1809 roku na 247 dom\u00f3w w K\u00f3rniku, 60 zamieszkiwali \u017bydzi, z czego wynika, \u017ce ilo\u015b\u0107 os\u00f3b na 1 dom \u017cydowski by\u0142a bardzo du\u017ca.<\/p>\n
W pierwszej po\u0142owie XIX w. ilo\u015b\u0107 dom\u00f3w \u017cydowskich zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 szybko dzi\u0119ki ich bogaceniu si\u0119. W 1837 roku na 2 654 mieszka\u0144c\u00f3w K\u00f3rnika by\u0142o 1 158 \u017byd\u00f3w. Ale ju\u017c od po\u0142owy XIX w. ich ilo\u015b\u0107 zmniejsza\u0142a si\u0119 systematycznie. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to zapewne z wydarzeniami Wiosny Lud\u00f3w i wzrostem nastroj\u00f3w anty\u017cydowskich w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej, kiedy wielu \u017byd\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o z w\u0142adzami pruskimi. Od lat 50-tych notuje si\u0119 liczne wyjazdy ludno\u015bci \u017cydowskiej do Ameryki.<\/p>\n
W 1871 roku na 2 735 mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142o ju\u017c tylko 395 \u017byd\u00f3w. Kiedy za\u015b w latach 70-tych budowana kolej z Poznania w kierunku \u015al\u0105ska omin\u0119\u0142a K\u00f3rnik, liczba ludno\u015bci miasta zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmniejsza\u0107, szczeg\u00f3lnie za\u015b opuszcza\u0142a miasto ludno\u015b\u0107 \u017cydowska, nie widz\u0105c tutaj dla siebie szerszych perspektyw.<\/p>\n
W 1937 roku gmina \u017cydowska w K\u00f3rniku liczy\u0142a tylko 31 os\u00f3b, w tym dziesi\u0119ciu doros\u0142ych m\u0119\u017cczyzn, a w roku wybuchu wojny by\u0142o ich 35.<\/p>\n
Po wkroczeniu wojsk niemieckich do K\u00f3rnika, synagoga zosta\u0142a zamkni\u0119ta.<\/p>\n
Pod koniec wrze\u015bnia 1939 roku starszy gminy \u017cydowskiej Pawel Jaraczy\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do komendanta miasta o zezwolenie na odbycie w b\u00f3\u017cnicy mod\u0142\u00f3w z okazji przypadaj\u0105cego \u015bwi\u0119ta \u201eD\u0142ugiej Nocy”. Zezwolenie otrzyma\u0142. M\u0119\u017cczy\u017ani mod\u0142y odbyli, ale w tym czasie budynek zosta\u0142 otoczony przez wojsko i policj\u0119 niemieck\u0105, a wychodz\u0105cy \u017bydzi zostali za\u0142adowani na samoch\u00f3d i wywiezieni do Poznania. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a rozstrzelana w Forcie VII – 28 wrze\u015bnia, pozostali za\u015b do ko\u0144ca listopada 1939 r. Natomiast kobietom i dzieciom kazano w terminie do 3 listopada tego roku przenie\u015b\u0107 si\u0119 do getta w Kaliszu.<\/p>\n
Wszelkie \u015blady po k\u00f3rnickich \u017bydach okupanci starali si\u0119 zatrze\u0107. W 1942 roku rozebrano ca\u0142kowicie synagog\u0119, za\u015b kamienie nagrobkowe z cmentarza \u017cydowskiego, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 si\u0119 u zbiegu ul. \u015aredzkiej i ul. Parkowej, u\u017cyto do wyk\u0142adania chodnik\u00f3w, wzmacniania row\u00f3w przydro\u017cnych itp.<\/p>\n
Obecnie jedynym \u015bladem istnienia gminy \u017cydowskiej w K\u00f3rniku jest brama nad dawnym przej\u015bciem z rynku do b\u00f3\u017cnicy, tzw. Ucho igielne, z napisem w j\u0119zyku hebrajskim i niemieckim. Zosta\u0142a ona odnowiona staraniem K\u00f3rnickiego Towarzystwa Kulturalnego, natomiast w samej bramie zosta\u0142o urz\u0105dzone lapidarium nagrobk\u00f3w \u017cydowskich wydobytych staraniem dzia\u0142aczy tego\u017c Towarzystwa z ulic, row\u00f3w i innych miejsc miasta.<\/p>\n
(wpis przygotowany na podstawie artyku\u0142u \u201eZ dziej\u00f3w gminy \u017cydowskiej w K\u00f3rniku\u201d Stanis\u0142awa K. Potockiego)<\/p>\n
[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=”Powi\u0105zane tre\u015bci:” open=”on” open_toggle_text_color=”#2a5a53″ icon_color=”#f0f2f3″ admin_label=”Powi\u0105zane tre\u015bci – guzik” _builder_version=”4.7.0″ title_text_color=”#2a5a53″ body_text_color=”#2a5a53″ background_color=”#ffffff” z_index_tablet=”500″ title_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” title_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” title_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” closed_title_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” closed_title_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” closed_title_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” border_radii=”on|0px|0px|0px|0px” border_color_all=”#2a5a53″ border_width_top=”10px” border_width_top_tablet=”10px” border_width_top_phone=”10px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” saved_tabs=”all”]<\/p>\n