Co wiadomo o tej pierwszej chrze\u015bcija\u0144skiej w\u0142adczyni Polski[1]?<\/p>\n
Do\u015b\u0107 szeroko o jej zas\u0142ugach dla chrztu kraju pisze nasz najstarszy kronikarz Anonim zwany Gallem (cho\u0107 przyby\u0142, jak pokazuj\u0105 najnowsze badania raczej z Wenecji ni\u017c Francji). Pisa\u0142 on jednak ok. 1113 r., a wi\u0119c blisko p\u00f3\u0142tora wieku p\u00f3\u017aniej[2]. Niemal wsp\u00f3\u0142czesny i znakomicie o polskich sprawach poinformowany by\u0142 natomiast kronikarz niemiecki, biskup Merseburga Thietmar, kt\u00f3ry trzon swego dzie\u0142a pisa\u0142 na prze\u0142omie 1012 i 1013 r. I on ma do\u015b\u0107 szerok\u0105 opowie\u015b\u0107 o Dobrawie umieszczon\u0105 w kontek\u015bcie dziej\u00f3w Mieszka i chrztu Polski[3].\u00a0<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.o-nauce.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Dabrowka_Czeska-728x1024.jpeg\")
<\/p>\n
Wspomina o niej, ale kr\u00f3tko i niech\u0119tnie, tak\u017ce pierwszy kronikarz czeski, Kosmas z Pragi, dzia\u0142aj\u0105cy niemal wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie z naszym Gallem[4]. Dochodz\u0105 do tego liczne roczniki polskie z kr\u00f3tkimi notami o przybyciu Dobrawy do Polski i chrzcie Mieszka[5]. Jako \u017ce wszystkie one zachowa\u0142y si\u0119 tylko w odpisach i redakcjach z p\u00f3\u017aniejszych wiek\u00f3w, ich datowanie jest sporne \u2013 ale przy wszystkich rozbie\u017cno\u015bciach nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce interesuj\u0105ce nas zapisy si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w bliskich wydarzeniom, o kt\u00f3rych traktuj\u0105. Jak na posta\u0107 \u017cyj\u0105c\u0105 w X w. daje to w sumie ca\u0142kiem spory zestaw rozmaitych przekaz\u00f3w. Wiemy wi\u0119c o niej, jak na tamte czasy, sporo. Ale jednocze\u015bnie nie wiemy niemal nic pewnego.<\/p>\n
Nawet imi\u0119 naszej bohaterki budzi w\u0105tpliwo\u015bci. Zapisywane by\u0142o bowiem w rozmaity spos\u00f3b, a historycy i j\u0119zykoznawcy wci\u0105\u017c spieraj\u0105 o poprawn\u0105 rekonstrukcj\u0119 w\u0142a\u015bciwego brzmienia[6]. Poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 przekaz\u00f3w imi\u0119 to zapisuje jako\u00a0Dubrawa<\/em>\u00a0b\u0105d\u017a zdrobniale\u00a0Dubrawca<\/em>\u00a0lub\u00a0Dambrowca<\/em>, twierdzi si\u0119, \u017ce musia\u0142a kry\u0107 si\u0119 za tym posta\u0107 D\u0105browa lub D\u0105br\u00f3wka. Ponad wszystkimi argumentami uczonych j\u0119zykoznawc\u00f3w stan\u0105\u0107 wszak\u017ce musi niemal wsp\u00f3\u0142czesne \u015bwiadectwo Thietmara, kt\u00f3ry napisa\u0142 wyra\u017anie, \u017ce imi\u0119 ksi\u0119\u017cnej oznacza tyle, co\u00a0Bona<\/em>, a wi\u0119c \u2018dobra\u2019[7]. Jednak zatem Dobrawa i Dobrawka.<\/p>\n Nie brak te\u017c w\u0105tpliwo\u015bci wok\u00f3\u0142 pochodzenia naszej pani. Na pewno wywodzi\u0142a si\u0119 z rz\u0105dz\u0105cej w Czechach dynastii Przemy\u015blid\u00f3w i by\u0142a c\u00f3rk\u0105 tamtejszego ksi\u0119cia Boles\u0142awa \u2013 ale \u017ar\u00f3d\u0142a nie s\u0105 ju\u017c zgodne, czy by\u0142 to Boles\u0142aw I Srogi (zm. 972) czy nast\u0119puj\u0105cy po nim Boles\u0142aw II (zm. 999). Najbardziej wiarogodne przekazy, a tak\u017ce wzgl\u0119dy chronologiczne, ka\u017c\u0105 jednak widzie\u0107 w Dobrawie c\u00f3rk\u0119 Boles\u0142awa I[8]. Jej rodze\u0144stwem byli zatem, obok wspomnianego Boles\u0142awa II, tak\u017ce duchowny Strachkwas-Krystian oraz Mlada-Maria, a by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c Strze\u017cys\u0142awa, matka \u015bw. Wojciecha[9]. Daty urodzenia Dobrawy nie znamy, co w \u015bredniowieczu nie jest niczym osobliwym. Pewne wyobra\u017cenie daje nam fakt, \u017ce ojciec urodzi\u0142 si\u0119 zapewne ok. 910 r., a jeden z braci (Strachkwas) w 935 r. Dobrawa mog\u0142a by\u0107 jednak nawet o 10 czy kilkana\u015bcie lat m\u0142odsza. Nic nie stoi w ka\u017cdym razie na przeszkodzie, by przyjmowa\u0107, \u017ce w chwili \u015blubu z polskim Mieszkiem \u2013 ok. 965 r. \u2013 by\u0142a jeszcze m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0105. Stawia to pod powa\u017cnym znakiem zapytania z\u0142o\u015bliwe komentarze czeskiego kronikarza Kosmasa, kt\u00f3ry zarzuca jej, jakoby by\u0142a tak bezwstydna (inproba<\/em>), \u017ce wychodz\u0105c za m\u0105\u017c w podesz\u0142ym ju\u017c wieku, nadal nosi\u0142a panie\u0144ski wianek[10]. Obelgi te maj\u0105 swoje znaczenie wobec snutych niekiedy domys\u0142\u00f3w o istnieniu wcze\u015bniejszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa Dobrawy z margrabi\u0105 Mi\u015bni Gunterem, kt\u00f3re zako\u0144czy\u0107 si\u0119 musia\u0142o rozwodem (bo Gunter zmar\u0142 dopiero w 982 r.). Thietmar mianowicie kilkakrotnie okre\u015bla syna Dobrawy, Boles\u0142awa Chrobrego, oraz syna Guntera, imieniem Guncelin, jako braci. By\u0142oby jednak niepoj\u0119te, \u017ce znakomicie poinformowany kronikarz nie wspomnia\u0142 nigdzie wprost o tym ma\u0142\u017ce\u0144stwie \u2013 a Dobrawie po\u015bwi\u0119ca\u0142 przecie\u017c do\u015b\u0107 du\u017co uwagi[11]. Na pewno wi\u0119c \u015blubu z Gunterem wcale nie by\u0142o, a Dobrawa wychodzi\u0142a za Mieszka jako panna.<\/p>\n Warto przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej rodzinie naszej ksi\u0119\u017cnej i panuj\u0105cej w niej szczeg\u00f3lnej atmosferze religijnej[12]. Przemy\u015blidzi przyj\u0119li chrze\u015bcija\u0144stwo ju\u017c wcze\u015bniej \u2013 symboliczne znaczenie ma tu chrzest ksi\u0119cia Borzywoja (zapewne w 884 r.). Ochrzci\u0142 go \u015bw. Metody, prowadz\u0105cy misj\u0119 w\u015br\u00f3d S\u0142owian i propaguj\u0105cy liturgi\u0119 w ich w\u0142asnym j\u0119zyku. Obrz\u0105dek s\u0142owia\u0144ski by\u0142 potem przez wiele dziesi\u0119cioleci popularny w Czechach, gdzie czynnych by\u0142o wielu zwi\u0105zanych z nim duchownych. D\u0142ugo te\u017c jednak chrze\u015bcija\u0144stwo spotyka\u0142o si\u0119 z oporem wp\u0142ywowych si\u0142 spo\u0142ecznych. Takie by\u0142o te\u017c t\u0142o tragicznych wydarze\u0144 roku 935, kiedy to oddany nowej religii wnuk Borzywoja, ksi\u0105\u017c\u0119 Wac\u0142aw, zgin\u0105\u0142 zamordowany podst\u0119pnie przez w\u0142asnego brata Boles\u0142awa (ojca naszej Dobrawy). Wac\u0142aw zosta\u0142 rych\u0142o uznany za \u015bwi\u0119tego i patrona Czech, nowy ksi\u0105\u017c\u0119 Boles\u0142aw \u017cy\u0142 za\u015b dalej i panowa\u0142 z pi\u0119tnem pokutuj\u0105cego bratob\u00f3jcy. Wymowna wydaje si\u0119 relacja Kosmasa, \u017ce w noc zbrodni urodzi\u0142 si\u0119 Boles\u0142awowi syn Strachkwas i ojciec dla zmazania winy natychmiast \u015blubowa\u0142 odda\u0107 go do klasztoru na s\u0142u\u017cb\u0119 Bogu[13]. Strachkwas rzeczywi\u015bcie zosta\u0142 mnichem w opactwie \u015aw. Emmerama w Ratyzbonie, stanowi\u0105cym w\u00f3wczas wa\u017cny o\u015brodek kultury. Po latach pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119gn\u0105\u0107 po godno\u015b\u0107 biskupi\u0105, ale zmar\u0142 w trakcie ceremonii wy\u015bwi\u0119cania \u2013 co dla Kosmasa by\u0142o dowodem boskiej kary za z\u0142amanie ojcowskiego \u015blubu[14]. Strachkwas \u00f3w jest najpewniej to\u017csamy z \u201eksi\u0105\u017c\u0119cym bratem\u201d, mnichem Krystianem, kt\u00f3rego z kolei identyfikowa\u0107 nale\u017cy z autorem \u017bywota \u015bw. Wac\u0142awa \u2013 datowanie tego utworu jest przedmiotem ogromnych spor\u00f3w, skala propozycji waha si\u0119 od X po XIV w., ale stanowczo przewa\u017ca obecnie pogl\u0105d, \u017ce mamy do czynienia z dzie\u0142em bardzo starym[15]. Drugi z braci, Boles\u0142aw, cho\u0107 wygna\u0142 \u015bw. Wojciecha i wymordowa\u0142 jego rodzin\u0119 S\u0142awnikowic\u00f3w, przeszed\u0142 do historii z przydomkiem Pobo\u017cny. Tak z\u0142o\u015bliwy cz\u0119sto Kosmas jego opisuje jako \u201em\u0119\u017ca bardzo chrze\u015bcija\u0144skiego\u201d (vir christianissimus<\/em>) i budowniczego 20 ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Pe\u0142na cn\u00f3t chrze\u015bcija\u0144skich, a do tego uczona (sacris litteris erudita<\/em>), mia\u0142a by\u0107 tak\u017ce siostra Dobrawy, Mlada. Gdy uda\u0142a si\u0119 z pielgrzymk\u0105 do Rzymu, z\u0142o\u017cy\u0142a tam \u015bluby zakonne, przyj\u0119\u0142a imi\u0119 Marii i po powrocie do Pragi za\u0142o\u017cy\u0142a klasztor benedyktynek u \u015aw. Jerzego na praskim hradzie[16]. Nie jest pewne, czy rzeczywi\u015bcie do tego samego rodze\u0144stwa nale\u017ca\u0142a Strze\u017cys\u0142awa, matka \u015bw. Wojciecha \u2013 ale znany fakt, \u017ce oddano go do szk\u00f3\u0142 w Magdeburgu, \u015bwiadczy w ka\u017cdym razie o atmosferze kulturalnej w kr\u0119gu \u00f3wczesnej arystokracji czeskiej[17].<\/p>\n Wszystko to uk\u0142ada si\u0119 w do\u015b\u0107 wyrazisty obraz rodziny g\u0142\u0119boko zwi\u0105zanej z now\u0105 religi\u0105, cho\u0107 mo\u017ce, jak to cz\u0119sto wtedy bywa\u0142o, bardziej z jej form\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 ni\u017c z duchem. Zdaje si\u0119 te\u017c oczywiste, \u017ce w tle tego religijnego zapa\u0142u sta\u0142a potrzeba ekspiacji za straszn\u0105 zbrodni\u0119 ojca. Podkre\u015blenia wymaga te\u017c pewna aktywno\u015b\u0107 intelektualna. Je\u015bli Mlada-Maria by\u0142a \u201ekszta\u0142cona w \u015bwi\u0119tych pismach\u201d, to jakie\u015b wykszta\u0142cenie odebra\u0107 te\u017c mog\u0142a nasza Dobrawa. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje wreszcie skala kontakt\u00f3w Przemy\u015blid\u00f3w. Jako lennicy cesarzy rzymskich zaj\u0119li oni ju\u017c wtedy poczesne miejsce w kr\u0119gu elity politycznej Cesarstwa. Brat Dobrawy, Boles\u0142aw II, o\u017ceni\u0142 si\u0119 (ok. 989 r.) z Emm\u0105, c\u00f3rk\u0105 kr\u00f3la Italii Lotara, a wdow\u0105 po innym Lotarze, kr\u00f3lu francuskim. W \u015blad za zwi\u0105zkami politycznymi sz\u0142y te\u017c kontakty kulturalne i artystyczne \u2013 bo czescy ksi\u0105\u017c\u0119ta sprowadzali budowniczych i artyst\u00f3w, by stawiali im i upi\u0119kszali rezydencje wzorowane na pa\u0142acach cesarskich. Praga by\u0142a za\u015b wielkim centrum europejskiego handlu, z kt\u00f3rego bogactwem w ca\u0142ej S\u0142owia\u0144szczy\u017anie r\u00f3wna\u0107 si\u0119 m\u00f3g\u0142 pewnie tylko jeden Kij\u00f3w.<\/p>\n Dobrawa, wychodz\u0105c za Mieszka I, sz\u0142a wi\u0119c na pewno do kraju stoj\u0105cego na ni\u017cszym poziomie rozwoju. Czy jednak by\u0142 to mezalians? Mieszko te\u017c by\u0142 pot\u0119\u017cnym w\u0142adc\u0105, cho\u0107 w oczach swych zachodnich s\u0105siad\u00f3w uchodzi\u0142 na pewno za barbarzy\u0144c\u0119. Podr\u00f3\u017cuj\u0105cy przez te strony ok. 965 r. \u017cydowski kupiec z arabskiej wtedy Hiszpanii, Ibrahim ibn Jakub, opieraj\u0105cy si\u0119 o informacje uzyskane w Magdeburgu, a mo\u017ce nawet w samej Pradze, nazywa Mieszka pot\u0119\u017cnym \u201ekr\u00f3lem P\u00f3\u0142nocy\u201d, a jego w\u0142adztwo okre\u015bla jako najrozleglejszy z wszystkich okolicznych kraj\u00f3w[18]. Pa\u0144stwo piastowskie by\u0142o jeszcze bardzo m\u0142ode. Jego powstanie datowa\u0107 mo\u017cna do\u015b\u0107 dok\u0142adnie na lata ok. 920-940, kiedy to archeologia stwierdza planow\u0105 budow\u0119 ca\u0142ego systemu wielkich grod\u00f3w w centrum Wielkopolski. Tak\u0105 inwestycj\u0119 przeprowadza\u0107 mog\u0142a tylko sprawna w\u0142adza pa\u0144stwowa[19]. W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych X w. pa\u0144stwo to prze\u017cywa\u0142o okres gwa\u0142townego rozwoju terytorialnego, wchodz\u0105c tym samym do\u015b\u0107 nagle w stosunki z okolicznymi pot\u0119gami. Historycy rekonstruuj\u0105 logiczny ci\u0105g wydarze\u0144: w 963 r. Mieszko pobity zosta\u0142 przez po\u0142abskich Wielet\u00f3w, kt\u00f3rzy tradycyjnie pozostawali sojusznikami Czech\u00f3w; Mieszko postanowi\u0142 rozerwa\u0107 ten wrogi blok i poszuka\u0142 zbli\u017cenia z Prag\u0105; tak dosz\u0142o do aliansu polsko-czeskiego, umocnionego ma\u0142\u017ce\u0144stwem \u2013 Dobrawa zosta\u0142a \u017con\u0105 Mieszka[20]. Brzmi to wszystko przekonuj\u0105co, ale mo\u017cna te\u017c szuka\u0107 innych p\u00f3l nawi\u0105zania polsko-czeskich kontakt\u00f3w. Mi\u0119dzy obu krajami le\u017ca\u0142 \u015al\u0105sk, a\u017c do ok. 990 r. zwi\u0105zany wci\u0105\u017c z Czechami. W kr\u0119gu czeskiego zainteresowania znajdowa\u0142y si\u0119 najpewniej tak\u017ce ziemie nad Obr\u0105, gdzie lokalizowa\u0107 mo\u017cna zagadkowe plemi\u0119 Poobrzan[21]. W\u0142a\u015bnie w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych Mieszko wkroczy\u0142 na ten obszar, pal\u0105c tamtejsze grody i buduj\u0105c w ich miejsce nowe, obsadzone swoimi za\u0142ogami[22]. Oznacza\u0142o to oczywi\u015bcie naruszenie czeskiej strefy wp\u0142yw\u00f3w. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce Czesi te odleg\u0142e peryferie swego w\u0142adztwa traktowali lekko i byli w stanie po\u015bwi\u0119ci\u0107 je w zamian za pozyskanie niebezpiecznie wzrastaj\u0105cego w si\u0142\u0119 s\u0105siada. Rozwi\u0105zanie takie stawia Mieszka w nieco innej, ni\u017c tradycyjnie przyjmowanej, roli. Jawi si\u0119 nam bowiem ju\u017c nie jako petent, zabiegaj\u0105cy o czesk\u0105 pomoc, ale raczej jako partner Przemy\u015blid\u00f3w. Taki w\u0142a\u015bnie uk\u0142ad lepiej chyba odpowiada faktowi, \u017ce czeski ksi\u0105\u017c\u0119 got\u00f3w by\u0142 za tego poga\u0144skiego wci\u0105\u017c w\u0142adc\u0119 z p\u00f3\u0142nocy wyda\u0107 w\u0142asn\u0105 c\u00f3rk\u0119.<\/p>\n O \u017cyciu Dobrawy z Mieszkiem opowiadaj\u0105 dwaj wspomniani kronikarze, Thietmar i Gall Anonim[23]. Obaj relacjonuj\u0105 jej wysi\u0142ki w celu nawr\u00f3cenia m\u0119\u017ca. Jest to oczywi\u015bcie pewien topos, literacki schemat, powtarzany wtedy bardzo cz\u0119sto. Dobra kobieta namawiaj\u0105ca do chrztu,\u00a0mulier suadens<\/em>, to ulubiona figura w \u015bredniowiecznych relacjach o konwersji w\u0142adc\u00f3w, maj\u0105ca zreszt\u0105 korzenie w s\u0142owach \u015bw. Paw\u0142a (1 Kor. 7,14), \u017ce \u201eu\u015bwi\u0119ca si\u0119 m\u0105\u017c niewierny dzi\u0119ki \u017conie\u201d[24]. Oddzia\u0142ywanie tego literackiego wzorca wida\u0107 szczeg\u00f3lnie u Galla. Oto Dobrawa, \u201ebardzo dobra chrze\u015bcijanka\u201d (christianissima<\/em>), nie pr\u0119dzej zgodzi\u0142a si\u0119 przyby\u0107 do Mieszka, a\u017c nie porzuci\u0142 on b\u0142\u0119d\u00f3w poga\u0144stwa, na czele z rozpust\u0105 uprawian\u0105 z siedmioma na\u0142o\u017cnicami, i nie obieca\u0142 zosta\u0107 chrze\u015bcijaninem; przybywszy za\u015b, nie pr\u0119dzej zgodzi\u0142a si\u0119 dzieli\u0107 z nim \u0142o\u017ce, a\u017c nie przyj\u0105\u0142 chrztu. Owocem tego ma\u0142\u017ce\u0144stwa sta\u0142 si\u0119 wielki kr\u00f3l Boles\u0142aw Chrobry. Ale ju\u017c u Thietmara rzecz ca\u0142a przedstawia si\u0119 nieco inaczej. Dobrawa zosta\u0142a \u017con\u0105 Mieszka jako poganina i w tej roli pracowa\u0142a pilnie nad jego pozyskaniem dla nowej wiary, przemy\u015blnie zgadzaj\u0105c si\u0119 nawet na \u0142amanie postu, byleby wkra\u015b\u0107 si\u0119 w \u0142aski m\u0119\u017ca; grzeszy\u0142a jednak, powiada kronikarz, aby sprawi\u0107 dobro. Thietmar przytacza nawet r\u00f3\u017cne wersje \u2013 jedni powiadaj\u0105 mianowicie, \u017ce Dobrawa \u0142ama\u0142a Wielki Post tylko w jednym roku, inni natomiast \u2013 \u017ce przez trzy kolejne lata. Thietmar narusza te\u017c literack\u0105 konwencj\u0119 fina\u0142em \u2013 dobra Dobrawa nie tylko doprowadza do chrztu Mieszka, co ocenione zostaje oczywi\u015bcie pozytywnie, ale tak\u017ce rodzi \u201ebardzo do niej niepodobnego\u201d, straszliwego Boles\u0142awa Chrobrego. O ile wi\u0119c narracja Galla to czysty konstrukt literacki (acz cenny o tyle, \u017ce potwierdza istnienie wci\u0105\u017c na dworze piastowskiej dobrej pami\u0119ci o Dobrawie), o tyle Thietmar przekazuje nam raczej kr\u0105\u017c\u0105ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie opowie\u015bci i opinie, niew\u0105tpliwie maj\u0105ce oparcie w realnych faktach. Na boku zostawmy p\u00f3\u017an\u0105 wersj\u0119 czeskiego Kosmasa, kt\u00f3ry o zas\u0142ugach Dobrawy nie wiedzia\u0142 nic, a mia\u0142 j\u0105 za star\u0105, g\u0142upi\u0105 i bezwstydn\u0105 bab\u0119[25].<\/p>\n Opowie\u015b\u0107 Thietmara jest te\u017c cenna dlatego, \u017ce przynosi pewne dane chronologiczne: mi\u0119dzy \u015blubem Dobrawy z Mieszkiem a chrztem tego ostatniego up\u0142yn\u0105\u0107 mia\u0142 jeden rok lub trzy lata, a potem narodzi\u0142 si\u0119 Chrobry. Nast\u0119pstwo tych wydarze\u0144 przekaza\u0142y te\u017c polskie roczniki, notuj\u0105c pod 965, \u017ce \u201eDobrawka przyby\u0142a do Mieszka\u201d, pod 966, \u017ce \u201eMieszko si\u0119 ochrzci\u0142\u201d, a pod 967, \u017ce \u201enarodzi\u0142 si\u0119 Boles\u0142aw\u201d[26]. Odpowiada to jednej z wersji przytaczanych przez Thietmara. Nazwa\u0107 j\u0105 mo\u017cna oficjaln\u0105 wersj\u0105 dworu piastowskiego, bo utrwalona zosta\u0142a w polskich rocznikach. Daty rocznik\u00f3w uchodzi\u0142y d\u0142ugi czas za niepodwa\u017calne, przyjmowano bowiem, \u017ce zapisywano je w Gnie\u017anie na bie\u017c\u0105co z samymi wydarzeniami. Najnowsze badania Tomasza Jasi\u0144skiego wstrz\u0105sn\u0119\u0142y nieco t\u0105 pewno\u015bci\u0105. Pokaza\u0142 on mianowicie, \u017ce zesp\u00f3\u0142 interesuj\u0105cych nas zapisek powsta\u0142 w Krakowie co najmniej kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej[27]. Sk\u0142\u00f3cony z ojcem Boles\u0142aw Chrobry obj\u0105\u0142 w 984 r. w\u0142adz\u0119 nad Krakowem z \u0142aski swego wuja, ksi\u0119cia czeskiego. Zredagowany wtedy rocznik tworzy\u0142 pewien wyw\u00f3d legitymizacji w\u0142adzy m\u0142odego Piasta: podkre\u015blono pochodzenie od Dobrawy, a wi\u0119c zwi\u0105zki z czesk\u0105 dynasti\u0105, ale szczeg\u00f3lnie istotnym punktem by\u0142a kwestia narodzenia ju\u017c po chrzcie ojca. Chodzi\u0142o nie tylko o presti\u017c dobrego chrze\u015bcijanina, ale by\u0107 mo\u017ce o zupe\u0142nie fundamentalne prawa do nast\u0119pstwa tronu. Nie wiemy, czy Mieszko nie mia\u0142 jakich\u015b dzieci ze swych poga\u0144skich \u017con (a wydaje si\u0119 to zupe\u0142nie mo\u017cliwe); wy\u017cszo\u015b\u0107 Boles\u0142awa nad nimi wynika\u0142a tylko z faktu, \u017ce zrodzi\u0142 si\u0119 w zwi\u0105zku legalnym z chrze\u015bcija\u0144skiego punktu widzenia. St\u0105d sprawa wzajemnego stosunku dat chrztu i narodzin nabiera\u0142a zasadniczego znaczenia i by\u0107 mo\u017ce dopuszczono si\u0119 tu jakich\u015b manipulacji. Wiarogodno\u015b\u0107 rocznikarskich zapisek nie jest w ka\u017cdym razie a\u017c tak oczywista, jak si\u0119 przewa\u017cnie s\u0105dzi. Byli wszak i tacy, przypomnijmy Thietmara, kt\u00f3rzy przekazywali inne nast\u0119pstwo zdarze\u0144. Mamy zreszt\u0105 i inne \u015blady odmiennej tradycji. Napis nagrobny Boles\u0142awa Chrobrego m\u00f3wi mianowicie, \u017ce zrodzony on zosta\u0142 z ojca poganina (perfido patre tu es natus<\/em>). Problem w tym jednak, \u017ce sformu\u0142owanie jest niejasne, a przede wszystkim napisu nie potrafimy wci\u0105\u017c wydatowa\u0107 \u2013 nie wiadomo, czy pochodzi on z XI czy mo\u017ce dopiero z XIV w., tak wi\u0119c nie wiadomo, na ile wiarogodne mog\u0105 by\u0107 podawane w nim informacje[28]. W ka\u017cdym razie wydaje si\u0119 jednak zupe\u0142nie mo\u017cliwe, \u017ce \u015blub i chrzest dzieli\u0142 wi\u0119kszy przedzia\u0142 czasu ni\u017c sugeruj\u0105 to polskie roczniki.<\/p>\n Pewne ramy chronologiczne daj\u0105 si\u0119 wszak\u017ce ustali\u0107 innymi \u017ar\u00f3d\u0142ami. Na pewno i \u015blub, i chrzest mia\u0142y miejsce przed 967 r. Pod tym bowiem rokiem saski kronikarz Widukind nazywa Mieszka \u201eprzyjacielem cesarza\u201d (amicus imperatoris<\/em>) \u2013 co by\u0142oby niemo\u017cliwe wobec ksi\u0119cia poga\u0144skiego \u2013 a w dodatku zi\u0119ciem Boles\u0142awa czeskiego. Ten sam Widukind opowiadaj\u0105c po raz pierwszy o Mieszku pod 963 r. okre\u015bla go za\u015b jeszcze jako w\u0142adc\u0119 pewnych \u201edalej mieszkaj\u0105cych barbarzy\u0144c\u00f3w\u201d\u00a0[29]. Mo\u017ce rzeczywi\u015bcie pobity wtedy przez Wielet\u00f3w Mieszko porozumia\u0142 si\u0119 z Czechami. Tak rozumuj\u0105c, \u015blub z Dobraw\u0105 k\u0142a\u015b\u0107 nale\u017ca\u0142oby na 963 lub pocz\u0105tek 964 r. Licz\u0105c kolejne trzy okresy wielkopostne, o kt\u00f3rych pisa\u0142 Thietmar, dochodzimy zatem do 966 r. Jako dodatkow\u0105 poszlak\u0119 doda\u0107 jeszcze mo\u017cna, \u017ce w\u0142a\u015bnie wtedy bawi\u0142 w Saksonii cesarz Otto I (kt\u00f3ry przyby\u0142 z Italii w pocz\u0105tku 965 i wyjecha\u0142 tam ponownie w sierpniu 966 r.), a wydaje si\u0119, \u017ce z chrztem wa\u017cnego ksi\u0119cia s\u0142owia\u0144skiego wi\u0105za\u0107 si\u0119 mog\u0142y istotne uk\u0142ady polityczne na najwy\u017cszym szczeblu. Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce, mimo rodz\u0105cych si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci, trudno by\u0142oby jednak przekonuj\u0105co zakwestionowa\u0107 tradycyjn\u0105 dat\u0119 chrztu Mieszka. Odby\u0142 si\u0119 on zatem najpewniej w 966 r. Prawdopodobnie, zgodnie z \u00f3wczesn\u0105 praktyk\u0105 uroczystych chrzt\u00f3w, w okolicach Wielkiejnocy, wypadaj\u0105cej w tym roku na 15 kwietnia (Ordo Romanus<\/em>\u00a0przewidywa\u0142 w\u0142a\u015bciwie chrzest na Wielk\u0105 Sobot\u0119). Na temat miejsca chrztu Mieszkowego wypowiedziano wiele pogl\u0105d\u00f3w. Sugerowano miejsce zagraniczne \u2013 w gr\u0119 wchodzi\u0142y Ratyzbona lub Praga \u2013 ale pomys\u0142y te trzeba odrzuci\u0107[30]. W\u0105tpliwe, by taka uroczysto\u015b\u0107 w Ratyzbonie pozosta\u0142a niezauwa\u017cona w niemieckich \u017ar\u00f3d\u0142ach. W dodatku chrzest w obcej ziemi uchodzi\u0142 chyba za uw\u0142aczaj\u0105cy, a ambitny ksi\u0105\u017c\u0119 wola\u0142 na pewno urz\u0105dzi\u0107 wszystko u siebie. Je\u017celi w kraju, to gdzie? Sugerowano Ostr\u00f3w Lednicki[31]. W ruinach reprezentacyjnej rezydencji pierwszych Piast\u00f3w odkryto tam bowiem baseny chrzcielne, baptysteria. Podobne baptysterium mamy te\u017c jednak w Poznaniu. Jego relikty znajduj\u0105 si\u0119 poni\u017cej fundament\u00f3w najstarszej katedry[32]. T\u0119 za\u015b zacz\u0119to stawia\u0107 zapewne kr\u00f3tko po erygowaniu pierwszego biskupstwa w 968 r. Pozwala to datowa\u0107 miejsce chrzcielne niemal dok\u0142adnie na czas chrztu Mieszka. Cho\u0107 wi\u0119c trudno tu o ca\u0142kowit\u0105 pewno\u015b\u0107, to Pozna\u0144 wydaje si\u0119 najprawdopodobniejszym miejscem, gdzie ochrzczono polskiego ksi\u0119cia. Mo\u017cliwe, \u017ce nadano mu wtedy nowe, chrze\u015bcija\u0144skie imi\u0119 \u2013 przypomnijmy, \u017ce w wystawionym pod koniec \u017cycia dokumencie ksi\u0105\u017c\u0119 nasz wyst\u0105pi\u0142 jako Dagome; mo\u017ce to zniekszta\u0142cony zapis imienia Dagobert, cho\u0107 nie brak te\u017c innych interpretacji[33].<\/p>\n Dok\u0142adne wywa\u017cenie roli Dobrawy w tym dziele nie jest oczywi\u015bcie mo\u017cliwe. Do kronikarskich relacji podchodzi\u0107 trzeba z rezerw\u0105. Decyzja o chrzcie w\u0142adcy by\u0142a decyzj\u0105 polityczn\u0105 najwy\u017cszej rangi pa\u0144stwowej i na pewno podejmowano j\u0105 na innym forum ni\u017c ksi\u0105\u017c\u0119ca \u0142o\u017cnica. W\u0142adca musia\u0142 si\u0119 liczy\u0107 z wol\u0105 i opini\u0105 ca\u0142ego swojego otoczenia, zw\u0142aszcza dygnitarzy i dru\u017cyny[34]. Ale nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ksi\u0119\u017cna wywiera\u0142a du\u017cy wp\u0142yw na swego m\u0119\u017ca. Wnosi\u0142a atmosfer\u0119 wielkiego i szerokiego \u015bwiata. To poprzez zwi\u0105zek z ni\u0105 Mieszko wchodzi\u0142 w kr\u0105g elity spo\u0142ecznej Cesarstwa. Ten skromny cz\u0142owiek, o kt\u00f3rym Thietmar pisze, \u017ce nie \u015bmia\u0142 siedzie\u0107, gdy sta\u0142 saski margrabia Hodo[35], przeszed\u0142 b\u0142yskawiczny awans w hierarchii spo\u0142ecznego presti\u017cu. Jak\u017ce wymowna jest opowie\u015b\u0107 Widukinda, jak to pokonany Wichman, saski arystokrata i cesarski krewniak, uwa\u017ca\u0142 za uchybiaj\u0105ce swej godno\u015bci z\u0142o\u017cy\u0107 bro\u0144 przed kimkolwiek z polskich dostojnik\u00f3w, ale got\u00f3w by\u0142 j\u0105 odda\u0107 samemu Mieszkowi[36]. W nim uznawa\u0142 bowiem najwyra\u017aniej sobie r\u00f3wnego. Mieszko musia\u0142 za\u015b mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce awans sw\u00f3j zawdzi\u0119cza koneksjom \u017cony i przyj\u0119ciu chrztu[37]. Swoj\u0105 wymow\u0119 ma wreszcie fakt, \u017ce najstarszemu synowi Mieszka i Dobrawy nadano imi\u0119 jej ojca i brata, co by\u0142o sprzeczne z lokalnym obyczajem piastowskim, nie znaj\u0105cym dot\u0105d powtarzalno\u015bci imion.<\/p>\n Dobrawa przynosi\u0142a pierwszy zaczyn chrze\u015bcija\u0144stwa. Anonim Gall opisuje, \u017ce przyby\u0142a z orszakiem licznych duchownych i \u015bwieckich. Oczywi\u015bcie jest utarty zwrot retoryczny, ale na pewno odpowiada pewnym realiom. Chrze\u015bcija\u0144ska pani nie mog\u0142a si\u0119 oby\u0107 bez opieki duchownej \u2013 i nawet zostaj\u0105c \u017con\u0119 poganina musia\u0142a mie\u0107 przy sobie kapelan\u00f3w, oni za\u015b nie mogli si\u0119 oby\u0107 bez liturgicznych parament\u00f3w, szat i ksi\u0105g[38]. To dzi\u0119ki Dobrawie Mieszko pozna\u0107 m\u00f3g\u0142, chyba po raz pierwszy, chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 liturgi\u0119. A sprawa ta mog\u0142a gra\u0107 niebagateln\u0105 rol\u0119 z punktu widzenia podejmowania decyzji o chrzcie \u2013pokazuje to opowie\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 ruskich, jak to W\u0142odzimierz Wielki kijowski przygotowywa\u0142 si\u0119 do zmiany wiary i por\u00f3wnywa\u0142 r\u00f3\u017cne zwyczaje i obrz\u0105dki, zwracaj\u0105c piln\u0105 uwag\u0119 tak\u017ce na ich wystawn\u0105 opraw\u0119[39]. Tak\u017ce i potem \u017cona pozostawa\u0142a przewodniczk\u0105 Mieszka na \u015bcie\u017ckach nowej wiary. Mamy tu wyra\u017any \u015blad \u017ar\u00f3d\u0142owy. W spisywanym wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wykazie cud\u00f3w \u015bwi\u0119tobliwego biskupa augsburskiego Udalryka (zm. 973) zanotowano przypadek Mieszka, nazwanego tu \u201ekr\u00f3lem Wandal\u00f3w\u201d[40]. Gdy w jakiej\u015b bitwie zosta\u0142 on ranny w g\u0142ow\u0119 zatrut\u0105 strza\u0142\u0105 i jego \u017cycie znalaz\u0142o si\u0119 w niebezpiecze\u0144stwie, obieca\u0142 pos\u0142a\u0107 do Augsburga wotum w postaci r\u0119ki odlanej ze srebra. Rana szybko si\u0119 wygoi\u0142a i ksi\u0105\u017c\u0119 dope\u0142ni\u0142 \u015blubu. Niew\u0105tpliwe jest tu wykorzystanie po\u015brednictwa Dobrawy i jej rodziny. To oni podpowiedzieli Mieszkowi, gdzie szuka\u0107 ratunku. Przemy\u015blid\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142y z Bawari\u0105 i Augsburgiem bliskie wi\u0119zy. W wykazie cud\u00f3w biskupa Udalryka interwencj\u0119 w sprawie Mieszka poprzedza opis uzdrowienia syna Boles\u0142awa czeskiego. Nieprzypadkowo te\u017c imi\u0119 Udalryk otrzyma\u0142 inny z syn\u00f3w ksi\u0119cia czeskiego.<\/p>\n Nie ulega te\u017c w\u0105tpliwo\u015bci wybitna rola Dobrawy w dziele budowy struktur rodz\u0105cego si\u0119 Ko\u015bcio\u0142a polskiego. Z ni\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 trzeba wzniesienie pierwszych \u015bwi\u0105ty\u0144. Nie myli\u0142a si\u0119 pewnie tradycja \u2013 zapisana ju\u017c w XIII w. \u2013 \u017ce to Dobrawa zbudowa\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142 NMPanny na Ostrowiu Tumskim w Poznaniu[41]. By\u0142a to wcze\u015bniej kaplica grodowa \u2013 jej relikty ods\u0142oni\u0142y ostatnio badania Hanny K\u00f3\u010dki-Krenz. W kaplicy tej upatrywa\u0107 z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna najstarszej \u015bwi\u0105tyni na naszych ziemiach. Mo\u017ce powsta\u0142a nawet przed oficjalnym chrztem w\u0142adcy. Poniewa\u017c kaplica stanowi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 kompleksu rezydencjalnego, murowanego pa\u0142acu (palatium), domy\u015bla\u0107 si\u0119 chyba mo\u017cna, \u017ce budowl\u0119 t\u0119 wzniesiono w\u0142a\u015bnie w zwi\u0105zku z przyjazdem Dobrawy, mo\u017ce zreszt\u0105 pod jej wp\u0142ywem. Kto wie, czy Mieszko nie chcia\u0142 w ten spos\u00f3b zamanifestowa\u0107 swej ma\u0142\u017conce w\u0142asn\u0105 pot\u0119g\u0119 i pozycj\u0119. To samo powiedzie\u0107 mo\u017cna tak\u017ce o wspomnianym ju\u017c zespole pa\u0142acowym na Ostrowie Lednickim. By\u0107 mo\u017ce Dobrawa odegra\u0142a czynn\u0105 rol\u0119 przy powo\u0142aniu w 968 r. pierwszego biskupstwa polskiego z siedzib\u0105 w Poznaniu. Domy\u015blano si\u0119 cz\u0119sto, cho\u0107 trudno to sprawdzi\u0107, \u017ce pierwszy biskup Jordan nale\u017ca\u0142 do grona kapelan\u00f3w przyby\u0142ych z ksi\u0119\u017cn\u0105 jeszcze przed chrztem. I cho\u0107 fundacja biskupstwa by\u0142a spraw\u0105 wielkiej polityki, za\u0142atwian\u0105 mi\u0119dzy Mieszkiem a cesarzem Ottonem i papie\u017cem, przypuszcza\u0107 mo\u017cna, \u017ce przyda\u0142y si\u0119 te\u017c rozleg\u0142e kontakty Dobrawy i jej rodziny. Kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej w sprawie za\u0142o\u017cenia biskupstwa w Pradze anga\u017cowa\u0142a si\u0119 te\u017c kobieta, siostra Dobrawy, Mlada[42]. Mamy wreszcie zagadkowy przekaz jednego z rocznik\u00f3w polskich, \u017ce praskie biskupstwo ustanowiono \u201eza namow\u0105\u201d (ex ammonicione<\/em>) Dobrawy[43]. Mo\u017ce to odleg\u0142e i zniekszta\u0142cone echo roli, jak\u0105 odegra\u0142a w powstaniu innego, polskiego biskupstwa. Przypomnie\u0107 tu mo\u017cna tak\u017ce fakt, \u017ce do Rzymu pos\u0142ano kilka lat p\u00f3\u017aniej w\u0142osy siedmioletniego Boles\u0142awa Chrobrego, oddawanego w\u0142a\u015bnie w charakterze zak\u0142adnika na dw\u00f3r cesarski. W tym symbolicznym kroku historycy dopatruj\u0105 si\u0119 inicjatywy zaniepokojonej o los syna matki[44]. Domy\u015blano si\u0119 wreszcie, \u017ce Dobrawie zawdzi\u0119czamy pierwszy klasztor \u2013 kt\u00f3rym mia\u0142oby by\u0107 opactwo benedyktynek \u015aw. Jerzego w Poznaniu. Ten domys\u0142 pobawiony jest jednak jakichkolwiek podstaw (o klasztorze takim nigdy nie s\u0142yszymy, a pozna\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015aw. Jerzego, bardziej znany pod wezwaniem \u015aw. Wojciecha, powsta\u0142 na pewno p\u00f3\u017aniej na miejscu w X w. jeszcze niezasiedlonym)[45].<\/p>\n Miar\u0105 wp\u0142yw\u00f3w Dobrawy na Mieszka jest te\u017c fakt, \u017ce przez ca\u0142y czas trwania ma\u0142\u017ce\u0144stwa wytrwa\u0142 on w sojuszu politycznym z Czechami. Dat\u0119 jej \u015bmierci, rok 977, zapisa\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a czeskie[46]\u00a0\u2013 i jest to najlepsz\u0105 r\u0119kojmi\u0105 za\u017cy\u0142ych ca\u0142y czas stosunk\u00f3w z dworem piastowskim. Nie wiemy, gdzie pochowano Dobraw\u0119. By\u0107 mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 z ni\u0105 mo\u017cna jeden z dw\u00f3ch grob\u00f3w odkrytych w najstarszej warstwie katedry pozna\u0144skiej. Poch\u00f3wek taki zastrze\u017cony by\u0142 dla fundator\u00f3w. Mo\u017ce mamy tu wi\u0119c Mieszka i Dobraw\u0119, acz wiele wskazuje te\u017c na Mieszka i Boles\u0142awa Chrobrego[47]. Nie znamy wszystkich dzieci Dobrawy i Mieszka. Pewne jest tylko, \u017ce ich synem by\u0142 Boles\u0142aw Chrobry. Ju\u017c natomiast s\u0142ynna Gunhilda (znana przewa\u017cnie pod b\u0142\u0119dnymi imionami \u015awi\u0119tos\u0142awy lub Sygrydy), wydana potem za kr\u00f3la du\u0144skiego Swena Wid\u0142obrodego, matka kr\u00f3la Danii i Anglii Kanuta Wielkiego, pochodzi\u0142a najpewniej z drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa Mieszka[48]. Dobrawie przypisa\u0107 mo\u017cna by za to inn\u0105 c\u00f3rk\u0119, wydan\u0105 za jakiego\u015b ksi\u0119cia pomorskiego (bo ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy byli by\u0107 mo\u017ce spokrewnieni z Piastami)[49]. Mo\u017ce te\u017c synem Mieszka i Dobrawy by\u0142 zagadkowy W\u0142adywoj, kt\u00f3ry w 1002 r. zosta\u0142 \u201eprzywo\u0142any z Polski\u201d na tron czeski jako \u201ekrewny\u201d Przemy\u015blid\u00f3w, a kt\u00f3rego nie spos\u00f3b dopasowa\u0107 do znanej genealogii tej dynastii[50].<\/p>\n Wkr\u00f3tce po \u015bmierci Dobrawy polsko-czeska o\u015b zacz\u0119\u0142a si\u0119 kruszy\u0107. Mieszko zbli\u017cy\u0142 si\u0119 teraz do Saksonii, sk\u0105d wzi\u0105\u0142 te\u017c szybko now\u0105 \u017con\u0119 Od\u0119. Maria\u017c by\u0142\u00a0stricte<\/em>\u00a0polityczny, bo panna by\u0142a mniszk\u0105 i trzeba j\u0105 by\u0142o wydoby\u0107 z klasztoru w Kalbe. Nawet biskup Thietmar got\u00f3w by\u0142 jednak przymkn\u0105\u0107 na to oko, bo sprawa s\u0142u\u017cy\u0142a \u2013 jak pisa\u0142 \u2013 wsp\u00f3lnemu dobru ojczyzny[51]. Zwi\u0105zek z Sasami os\u0142abia\u0142 tradycyjne wi\u0119zy z Czechami i Bawari\u0105, a do ostatecznego zerwania dosz\u0142o najp\u00f3\u017aniej w 984 r. na tle przyj\u0119cia odmiennych opcji w wojnie domowej, jak rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 wtedy w Niemczech. Mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechami zapanowa\u0142 na d\u0142ugie dziesi\u0119ciolecia stan wzajemnej wrogo\u015bci[52]. I na tym polu Dobrawa jawi si\u0119 pos\u0142anniczka pokoju.<\/p>\n Po Dobrawie zosta\u0142a dobra pami\u0119\u0107. Kultywowa\u0142 j\u0105 wyra\u017anie Boles\u0142aw Chrobry. To z jego inspiracji zapisano jej przybycie do Polski. By\u0142o w tym oczywi\u015bcie na pewno wiele wyrachowania: to interes polityczny wymaga\u0142 podkre\u015blenia zwi\u0105zk\u00f3w z Czechami i pochodzenia od Przemy\u015blid\u00f3w, a szacunek dla matki by\u0142 te\u017c pewnie manifestacj\u0105 niech\u0119ci do drugiej \u017cony ojca, znienawidzonej Ody. Ale docieramy tu te\u017c do czynnika emocjonalnego. Nietrudno zrozumie\u0107, \u017ce Boles\u0142aw, kt\u00f3remu przysz\u0142o dorasta\u0107 w cieniu macochy i jej faworyzowanych przez ojca syn\u00f3w, otacza\u0142 pami\u0119\u0107 matki szczeg\u00f3lnie ciep\u0142ym wspomnieniem. By\u0107 mo\u017ce u progu XI w. w kr\u0119gu duchowie\u0144stwa z dworu Chrobrego kie\u0142kowa\u0142a nawet idea propagowania kultu Dobrawy[53]. Kr\u00f3tka zapiska rocznikarska o przybyciu Dobrawy otworzy\u0142a jej w ka\u017cdym razie drog\u0119 do polskiej tradycji dziejopisarskiej. Kolejne roczniki, wywodz\u0105ce si\u0119 wszystkie z krakowskiego pnia, powtarza\u0142y t\u0119 wiadomo\u015b\u0107 przez nast\u0119pne wieki. Rzadko kiedy kobieta zaj\u0119\u0142a tak poczesne i godne miejsce na kartach dziejopisarstwa. To nie sama sucha zapiska kaza\u0142a jednak stale o niej wspomina\u0107 kolejnym autorom, musia\u0142o by\u0107 jeszcze co\u015b wi\u0119cej \u2013 a by\u0142a to na pewno pami\u0119\u0107 o jej roli w przyj\u0119ciu chrztu. Pi\u0119kne s\u0142owa po\u015bwi\u0119ci\u0142 jej w pocz\u0105tkach XII w. nasz pierwszy kronikarz Gall Anonim. Sto lat p\u00f3\u017aniej Wincenty Kad\u0142ubek wspomina\u0142 o niej ciep\u0142o, acz kr\u00f3tko, streszczaj\u0105c tylko Galla[54]. Wzmianki o chrzcie Mieszka i o roli w tym dziele Dobrawy maj\u0105 potem wszyscy kronikarze czas\u00f3w dzielnicowych \u2013 powielaj\u0105c w odniesieniu do ksi\u0119\u017cnej Gallowy przymiotnik\u00a0christianissima<\/em>, z pewn\u0105 lubo\u015bci\u0105 powtarzaj\u0105c przekaz o 7 na\u0142o\u017cnicach Mieszkowych, a do tego dodaj\u0105c niekiedy daty, co wskazuje, \u017ce korzystali te\u017c z rocznik\u00f3w[55]. Temat budzi\u0142 wi\u0119c najwidoczniej du\u017ce zainteresowanie. Charakterystyczne te\u017c, \u017ce z czasem nast\u0105pi\u0142o zamienienie kolejno\u015bci zdarze\u0144 \u2013 u niekt\u00f3rych kronikarzy Dobrawa przybywa do Mieszka dopiero po jego chrzcie[56]. Dobrej chrze\u015bcijance nie wypada\u0142o ju\u017c widocznie wychodzi\u0107 za poganina. Ubocznie znajdujemy te\u017c w kronikach odpryski pewnych lokalnych tradycji. Pewien kronikarz \u015bl\u0105ski wspomina w ko\u0144cu XIII w. o ko\u015bciele NMPanny\u00a0in Ostrow<\/em>, kt\u00f3ry ufundowa\u0142a Dobrawka. Niew\u0105tpliwie chodzi tu o pozna\u0144ski Ostr\u00f3w Tumski i stoj\u0105c\u0105 tam kolegiat\u0119, do dzi\u015b uwa\u017can\u0105 tradycyjnie z najstarsz\u0105 polsk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119[57]. Ca\u0142\u0105 t\u0119 tradycj\u0119 \u015bredniowieczn\u0105 podsumowa\u0142 w XV w. w swym wielkim dziele Jan D\u0142ugosz[58]. Potem obraz ten powtarzali nast\u0119pni staropolscy dziejopisowie, utrwalaj\u0105c na dobre miejsce ksi\u0119\u017cnej w zbiorowej wyobra\u017ani Polak\u00f3w. I cho\u0107 naukowa historiografia podesz\u0142a krytycznie do wielu element\u00f3w tego tradycyjnego uj\u0119cia, s\u0105d o Dobrawie nie zmieni\u0142 si\u0119 niemal wcale. Jeszcze w 1999 r. prominentny polski historyk pisa\u0142 o niej jako o \u201ew\u0142adczyni opatrzno\u015bciowej\u201d[59]. Rzadki to przypadek tak sta\u0142ej przez wieki zgodno\u015bci w ocenie postaci, kt\u00f3ra przecie\u017c nawet u wsp\u00f3\u0142czesnych budzi\u0142a pewne kontrowersje. Dobre imi\u0119 u potomnych za\u015b to najlepsze \u015bwiadectwo wielko\u015bci i trwa\u0142o\u015bci zas\u0142ug.\u00a0<\/p>\n <\/p>\n \u00a0<\/div>\n\t\t\t\t<\/div><\/span><\/p>\n ( Artyku\u0142 pochodzi z\u00a0wydanej przez Wydzia\u0142 Teologiczny UAM\u00a0w 2011 roku \u00a0pracy zbiorowej \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 w Poznaniu \u2013 czasy biskupa Jordana i kardyna\u0142a Augusta Hlonda\u201d )\u00a0<\/strong><\/p>\n [\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section bb_built=”1″ fullwidth=”off” specialty=”off” prev_background_color=”#000000″ next_background_color=”#2a5a53″ inner_width=”auto” inner_max_width=”1920px”][et_pb_row][et_pb_column type=”4_4″ custom_padding__hover=”|||” custom_padding=”|||”][et_pb_toggle admin_label=”Powi\u0105zane tre\u015bci – guzik” title=”Powi\u0105zane tre\u015bci:” open=”on” open_toggle_text_color=”#2a5a53″ icon_color=”#f0f2f3″ _builder_version=”3.26.3″ title_text_color=”#2a5a53″ body_text_color=”#2a5a53″ background_color=”#ffffff” border_radii=”on|0px|0px|0px|0px” border_color_all=”#2a5a53″ border_width_top=”10px” z_index_tablet=”500″ title_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” title_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” title_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” closed_title_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” closed_title_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” closed_title_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” border_width_top_tablet=”10px” border_width_top_phone=”10px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” saved_tabs=”all”]<\/p>\n Dobrawa i Pa\u0144stwo Przemy\u015blid\u00f3w<\/a><\/p>\n<\/li>\n [\/et_pb_toggle][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section bb_built=”1″ prev_background_color=”#ffffff” _builder_version=”3.22″ background_color=”#2a5a53″ top_divider_style=”slant2″ top_divider_flip=”horizontal”][et_pb_row _builder_version=”3.25″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”3.0.47″ custom_padding=”|||” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_text admin_label=”Polecane artykuly” _builder_version=”3.18.2″ text_font=”|||on|||||” text_font_size=”17px” background_layout=”dark” custom_css_main_element=”border-bottom: 1px solid #2A5A53;” saved_tabs=”all”]<\/p>\n [\/et_pb_text][et_pb_blog admin_label=”Artyku\u0142y – Historia” fullwidth=”off” posts_number=”12″ include_categories=”3″ show_more=”on” show_author=”off” show_date=”off” show_categories=”off” _builder_version=”3.26.3″ box_shadow_horizontal_image_tablet=”0px” box_shadow_vertical_image_tablet=”0px” box_shadow_blur_image_tablet=”40px” box_shadow_spread_image_tablet=”0px” text_shadow_horizontal_length=”text_shadow_style,%91object Object%93″ text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_shadow_vertical_length=”text_shadow_style,%91object Object%93″ text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_shadow_blur_strength=”text_shadow_style,%91object Object%93″ text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_text_shadow_horizontal_length=”header_text_shadow_style,%91object Object%93″ header_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_text_shadow_vertical_length=”header_text_shadow_style,%91object Object%93″ header_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_text_shadow_blur_strength=”header_text_shadow_style,%91object Object%93″ header_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_text_shadow_horizontal_length=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_text_shadow_vertical_length=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_text_shadow_blur_strength=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_link_text_shadow_horizontal_length=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_vertical_length=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_blur_strength=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ul_text_shadow_horizontal_length=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_vertical_length=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_blur_strength=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ol_text_shadow_horizontal_length=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_vertical_length=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_blur_strength=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_quote_text_shadow_horizontal_length=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_vertical_length=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_blur_strength=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” meta_text_shadow_horizontal_length=”meta_text_shadow_style,%91object Object%93″ meta_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” meta_text_shadow_vertical_length=”meta_text_shadow_style,%91object Object%93″ meta_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” meta_text_shadow_blur_strength=”meta_text_shadow_style,%91object Object%93″ meta_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” read_more_text_shadow_horizontal_length=”read_more_text_shadow_style,%91object Object%93″ read_more_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” read_more_text_shadow_vertical_length=”read_more_text_shadow_style,%91object Object%93″ read_more_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” read_more_text_shadow_blur_strength=”read_more_text_shadow_style,%91object Object%93″ read_more_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” pagination_text_shadow_horizontal_length=”pagination_text_shadow_style,%91object Object%93″ pagination_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” pagination_text_shadow_vertical_length=”pagination_text_shadow_style,%91object Object%93″ pagination_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” pagination_text_shadow_blur_strength=”pagination_text_shadow_style,%91object Object%93″ pagination_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” z_index_tablet=”500″]<\/p>\n [\/et_pb_blog][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ka\u017cdy z nas ma metryk\u0119 chrztu, gdzie w odpowiednich rubrykach stoi data, imi\u0119, imiona rodzic\u00f3w i rodzic\u00f3w chrzestnych. Podobn\u0105 metryk\u0119 mo\u017cna by pr\u00f3bowa\u0107 wype\u0142ni\u0107 tak\u017ce dla ca\u0142ego kraju. W rubryce \u201eimi\u0119\u201d nie wpisaliby\u015bmy jeszcze: Polska \u2013 bo nazwa taka nie by\u0142a w X w. u\u017cywana i najpewniej wcale nie istnia\u0142a. Nie ma za to w\u0142a\u015bciwie w\u0105tpliwo\u015bci, kto stan\u0105\u0142by w charakterze matki chrzestnej \u2013 to ksi\u0105\u017c\u0119ca ma\u0142\u017conka, czeska ksi\u0119\u017cniczka Dobrawa. Nazywanie jej matk\u0105 polskiego chrze\u015bcija\u0144stwa nie jest zreszt\u0105 niczym nowym.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3375,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":" Tadeusz Jeziorowski - cz\u0142onek Komisji Heraldycznej<\/p> W symbolice mi\u0119dzynarodowej najwa\u017cniejszym znakiem identyfikuj\u0105cym pa\u0144stwo w gronie innych jest\u00a0herb\u00a0pa\u0144stwowy. Herb to znak utworzony z god\u0142a umieszczonego w polu tarczy herbowej. Barwami naszego pa\u0144stwa s\u0105\u00a0biel i czerwie\u0144. Ta ostatnia winna odpowiada\u0107 barwie cynobru, co sprecyzowano dopiero w 1927 r. Jako barwa narodowa dawniej cz\u0119sto wyst\u0119powa\u0142a czerwie\u0144 ciemniejsza \u2013 p\u0105s, karmazyn i zbli\u017cony do tego koloru amarant, co jeszcze dzi\u015b jest b\u0142\u0119dnie uwa\u017cane za w\u0142a\u015bciwy odcie\u0144 polskiej czerwieni. W poziomym uk\u0142adzie, w jakim nasze barwy wyst\u0119puj\u0105 przede wszystkim na fladze pa\u0144stwowej, biel u g\u00f3ry odpowiada bieli Or\u0142a, a czerwie\u0144 u do\u0142u \u2013 czerwieni pola herbowego (tarczy). Ustanowion\u0105 w 1919 r. polsk\u0105 flag\u0119 pa\u0144stwow\u0105 wykonuje si\u0119 zawsze z dw\u00f3ch r\u00f3wnych pas\u00f3w. Kokarda, kt\u00f3rej nazwa wywodzi si\u0119 z j\u0119zyka francuskiego, pierwotnie by\u0142a noszon\u0105 na nakryciu g\u0142owy ozdob\u0105 z p\u0119ku wst\u0105\u017cek, co Francuzi nazwali\u00a0cocarde. W XVIII w. u\u0142o\u017cona z bia\u0142ych wst\u0105\u017cek ju\u017c w ko\u0142o, sta\u0142a si\u0119 na kapeluszach mundurowych znakiem przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej. Przyj\u0119\u0142a si\u0119 w innych pa\u0144stwach i st\u0105d w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach jej nazwa brzmi podobnie: w j\u0119zyku w\u0142oskim\u00a0coccarda, niemieckim\u00a0Kokarde, angielskim\u00a0cockade. Tak, jak u nas, tak\u017ce u W\u0119gr\u00f3w jest to\u00a0kok\u00e1rda,\u00a0tylko Szwedzi pisz\u0105\u00a0kokard.<\/p> W Rzeczypospolitej kokarda pierwotnie te\u017c by\u0142a bia\u0142a, symbolizuj\u0105c kr\u00f3lewsk\u0105 zwierzchno\u015b\u0107 w\u0142adzy nad wojskiem. Pod koniec XVIII w. i w latach Ksi\u0119stwa Warszawskiego noszona na czapkach bywa\u0142a ju\u017c bia\u0142o-czerwona, ale w Kr\u00f3lestwie Polskim sta\u0142a si\u0119 ponownie bia\u0142\u0105. Bia\u0142o-czerwona\u00a0kokarda narodowa\u00a0sankcj\u0119 ustawow\u0105 otrzyma\u0142a dopiero w Powstaniu Listopadowym. Sejm 7 lutego 1831 r. wprowadzi\u0142 kokard\u0119 dwubarwn\u0105, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do przyj\u0119tego powsta\u0144czego herbu Kr\u00f3lestwa Polskiego, przedstawiaj\u0105cego w ukoronowanej tarczy dwudzielnej w s\u0142up, tj. podzielonej pionowo, w czerwonych polach bia\u0142ego Or\u0142a i bia\u0142\u0105 Pogo\u0144 Litewsk\u0105. Herb ten odzwierciedla\u0142 dwoma god\u0142ami obie cz\u0119\u015bci dawnej Rzeczypospolitej. By\u0142 to pierwszy przepis ustalaj\u0105cy nasze bia\u0142o-czerwone barwy narodowe, towarzysz\u0105ce nam nieodmiennie do dzi\u015b. W 2008 r. przywr\u00f3cenia kokardy narodowej (kt\u00f3re zosta\u0142o zainicjowane ju\u017c w 2006 r. w Poznaniu), podj\u0105\u0142 si\u0119 \u015bp. Lech Kaczy\u0144ski Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Od tej pory bia\u0142o-czerwone kokardy zdobi\u0105 uczestnik\u00f3w \u015bwi\u0105t narodowych \u2013 11 Listopada i 3 Maja.<\/p> Zgodnie z zasadami podkre\u015blaj\u0105cymi nadrz\u0119dno\u015b\u0107 god\u0142a herbowego, a nie pola tarczy, na kt\u00f3rym god\u0142o wyst\u0119puje,\u00a0kokard\u0119 polsk\u0105\u00a0upina si\u0119 biel\u0105 w \u015brodku. Tylko je\u017celi kokarda ma by\u0107 t\u0142em dla przypinanego na ni\u0105 dodatkowo Or\u0142a, biel jest na zewn\u0105trz, a czerwie\u0144 wype\u0142nia \u015brodek.<\/p> Bia\u0142o-czerwone kokardy to znak narodowej to\u017csamo\u015bci, st\u0105d zawsze nosimy je na sercu. ZARZ\u0104DZENIE Nr 5\/MONczytaj dalej<\/span><\/span><\/h3>\n\t\t\t\t\t
\n\n
Polecane artyku\u0142y<\/h1>\n
Herbem Rzeczypospolitej Polskiej, maj\u0105cym nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 \u2013\u00a0Orze\u0142 Bia\u0142y, jest od przesz\u0142o 700 lat widniej\u0105cy w polu czerwonym wizerunek ukoronowanego bia\u0142ego Or\u0142a ze z\u0142otym dziobem i szponami. Tak\u0105 sam\u0105 rol\u0119 jak herb, pe\u0142ni u nas god\u0142o, czyli Orze\u0142 z herbu Rzeczypospolitej, przedstawiony sam, bez tarczy. Znakiem r\u00f3wnorz\u0119dnym, a dzi\u015b w symbolice mi\u0119dzynarodowej nawet dominuj\u0105cym, jest\u00a0flaga pa\u0144stwowa\u00a0\u2013 okre\u015blony zestaw barw wywiedzionych zwykle z herbu pa\u0144stwowego.<\/p>
Barwy mog\u0105 by\u0107 prezentowane tak\u017ce na innych znakach narodowych, np. na\u00a0chor\u0105giewkach. W\u00f3wczas, w cz\u0119\u015bci swobodnej (po przeciwnej od drzewca), mo\u017ce by\u0107 tr\u00f3jk\u0105tne wci\u0119cie na wz\u00f3r dawnych\u00a0proporczyk\u00f3w\u00a0z lanc u\u0142a\u0144skich spopularyzowanych sukcesami jazdy polskiej w dobie wojen napoleo\u0144skich. Z kolei naramienne\u00a0opaski Armii Krajowej\u00a0czy cz\u0142onk\u00f3w\u00a0\u201eSolidarno\u015bci\u201dz 1980 r. by\u0142y tylko zestawem barw jak na fladze. O wiele starszym uk\u0142adem polskiej bieli i czerwieni jest upinana z nich w ko\u0142o\u00a0kokarda.<\/p>
Bia\u0142o-czerwone kokardy noszono w kolejnych powstaniach narodowych. W 1919 r. sta\u0142y si\u0119 na kr\u00f3tko oficjalnym znakiem powsta\u0144czego wojska w Wielkopolsce, a w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. znaczy\u0142y \u017co\u0142nierzy-ochotnik\u00f3w oraz wspomagaj\u0105cych wojsko duszpasterzy, tzw. kapelan\u00f3w lotnych.<\/p>
Kokarda narodowa\u00a0to nie kotylion!<\/p>
MINISTRA OBRONY NARODOWEJ
z dnia 9 kwietnia 2014 r.
w sprawie sposobu i okoliczno\u015bci stosowania symboli Rzeczypospolitej Polskiej w jednostkach Si\u0142 Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej
ROZDZIA\u0141 IV
Barwy Rzeczypospolitej Polskiej
\u00a7 22.
1. Barw bia\u0142o-czerwonych mo\u017cna u\u017cywa\u0107 w jednostkach:
1)\u00a0namalowanych na sprz\u0119cie wojskowym;
2)\u00a0w formie wst\u0119gi podczas uroczysto\u015bci z okazji ods\u0142oni\u0119cia w szczeg\u00f3lno\u015bci tablicy pami\u0105tkowej, pomnika, obelisku oraz otwarcia obiektu lub przekazania sprz\u0119tu;
3)\u00a0w formie szarfy do dekoracji urny z prochami podczas pogrzeb\u00f3w;
4)\u00a0w formie kokard narodowych u\u017cywanych podczas uroczysto\u015bci;
5)\u00a0jako element dekoracji podczas uroczysto\u015bci oraz w salach tradycji;
6)\u00a0na drukach i wydawnictwach wojskowych.
2. Udrapowane tkaniny w barwach bia\u0142o-czerwonych musz\u0105 mie\u0107 bia\u0142y pas u g\u00f3ry, a zawieszone pionowo bia\u0142y pas z lewej strony, patrz\u0105c z przodu.
3. Kokardy narodowe w barwach bia\u0142o-czerwonych:
1)\u00a0mog\u0105 by\u0107 u\u017cywane w szczeg\u00f3lno\u015bci z okazji: Dnia Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, \u015awi\u0119ta Narodowego Trzeciego Maja, \u015awi\u0119ta Wojska Polskiego i Narodowego \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci;
2)\u00a0wpinane s\u0105 z lewej strony w klap\u0119 munduru lub ubioru cywilnego;
3)\u00a0sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dw\u00f3ch okr\u0119g\u00f3w: bia\u0142ego centralnego oraz okalaj\u0105cego go czerwonego, o \u015brednicy 40 do 60 mm, przy czym promie\u0144 okr\u0119gu bia\u0142ego powinien stanowi\u0107 \u00bd promienia kokardy.<\/p><\/blockquote>","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[22,3],"tags":[59,65,57],"class_list":["post-3332","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia","category-historia","tag-chrzest-polski","tag-dabrowka","tag-dobrawa"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3332","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3332"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3332\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3392,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3332\/revisions\/3392"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3332"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3332"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3332"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}