{"id":3406,"date":"2019-10-07T19:16:08","date_gmt":"2019-10-07T18:16:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.o-nauce.pl\/?p=3406"},"modified":"2023-06-24T17:17:03","modified_gmt":"2023-06-24T16:17:03","slug":"polska-kokarda-narodowa-copy-copy-copy-2-copy-copy-3-copy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/?p=3406","title":{"rendered":"Park Zamku K\u00f3rnickiego \u2013 najwa\u017cniejsze polskie Arboretum"},"content":{"rendered":"
Arboretum to specjalne miejsce Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk w K\u00f3rniku.<\/h3>\n
Wszyscy ludzie, Polacy jednak chyba w szczeg\u00f3lno\u015bci, lubi\u0105 i lubili mieszka\u0107 w pobli\u017cu miejsc o specjalnej warto\u015bci przyrodniczej. Stare, \u015bwi\u0119te drzewa, zawsze by\u0142y nieopodal ich domostw, aby w chwilach wa\u017cnych, s\u0142u\u017cy\u0107 rad\u0105 \u2026 pomaga\u0107 w odnalezieniu spokoju i refleksji \u2026 dawnej m\u0105dro\u015bci ojc\u00f3w i dziad\u00f3w, co odeszli, a kt\u00f3rych pami\u0119taj\u0105 jedynie najstarsze drzewa. Patrz\u0105c na historyczne urz\u0105dzenie siedzib przodk\u00f3w naszych dostrzegamy, \u017ce chcieli, by przyroda by\u0142a wok\u00f3\u0142 oraz by by\u0142a im przyjazna i \u2026 pi\u0119kna.<\/p>\n
Niemcy – na przyk\u0142ad – (bo ich siedziby znajduj\u0105 si\u0119 w du\u017cej liczbie do dzi\u015b w Wielkopolsce) stawiali zabudowania gospodarcze – stodo\u0142y, spichlerze, chlewy, obory, kurniki w pobli\u017cu domostw. Wok\u00f3\u0142 dwor\u00f3w wi\u0119c, kt\u00f3rych gospodarzami byli Niemcy, szybko powstawa\u0142y ca\u0142e folwarki, wioski folwarczne, bo jak to si\u0119 m\u00f3wi \u201epa\u0144skie oko konia tuczy\u201d.<\/p>\n
Nasi budowali dwory, pa\u0142ace poza wsi\u0105, by otoczy\u0107 si\u0119 starym parkiem, by nie w\u0105cha\u0107 powiew\u00f3w z chlew\u00f3w, czy z ob\u00f3r. Najbli\u017cszym zabudowaniem gospodarczym polskiego dworu by\u0142a stajnia i psiarnia, potem ba\u017canciarnia. Dw\u00f3r szlachecki by\u0142 namiastk\u0105 zamku rycerskiego. S\u0142u\u017cy\u0142 innym celom, ni\u017c tylko bycie siedzib\u0105 zarz\u0105dzaj\u0105cego maj\u0105tkiem. \u00a0Ni\u017csze wi\u0119c by\u0142y przychody z naszych, ni\u017c z niemieckich gospodarstw, bo i ch\u0142opom, jak Pan polowa\u0142 lub zajmowa\u0142 si\u0119 rzemios\u0142em rycerskim, czas p\u0142yn\u0105\u0142 wolniej i leniwiej.<\/p>\n
Park, by\u0142 elementem polskiego mieszkania i zak\u0142adany by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie z zamkiem, pa\u0142acem, dworem, a cz\u0119sto i ch\u0142opskim obej\u015bciem. Drzewo sadzono wtedy, z wielu okazji – by zaznacza\u0107 wok\u00f3\u0142 domu swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 w specjalny spos\u00f3b, albo te\u017c, ku pami\u0119ci, by siadaj\u0105c pod nim na stare lata, wspomina\u0107 te najwa\u017cniejsze chwile \u017cycia gospodarza.<\/p>\n
Tak te\u017c, jak pami\u0119\u0107 si\u0119ga, a potwierdzaj\u0105 to dokumenty i badania naukowe, wok\u00f3\u0142 zamku w K\u00f3rniku park by\u0142 zawsze i jak tylko by\u0142o mo\u017cna, otaczany by\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0105 swoich gospodarzy.<\/p>\n
Za czas\u00f3w rodziny G\u00f3rk\u00f3w, park istnia\u0142 tu w spos\u00f3b naturalny, poniewa\u017c zamek po\u0142o\u017cony by\u0142 na niewielkiej wyspie, otoczony jeziorem, bagnami i lasem. By\u0142 wtedy siedzib\u0105 obronn\u0105, trudno dost\u0119pn\u0105, z czasem dopiero nabieraj\u0105c charakteru reprezentacyjnego.<\/p>\n
< \u00a0[\u2026] Sarnicki w Rocznikach swych, wydanych w roku 1587, pisze ju\u017c, \u017ce obszar dworski zamku k\u00f3rnickiego zape\u0142niony jest wszelkiego rodzaju budynkami, stawami, zwierzy\u0144cami, ptaszarniami itp. Niesiecki za\u015b pisze, \u017ce Stanis\u0142aw G\u00f3rka, ostatni z tego rodu \u201ezamek w K\u00f3rniku zrestaurowa\u0142 i ozdobi\u0142 ogrodem w\u0142oskim”. Po jego \u015bmierci w roku 1592, K\u00f3rnik przeszed\u0142 z siostr\u0105 G\u00f3rki na Czarnkowskich, a nast\u0119pnie w wieku XVIII na Dzia\u0142y\u0144skich.<\/p>\n
W po\u0142owie XVIII wieku Teofila z Dzia\u0142y\u0144skich Szo\u0142drska, odznaczaj\u0105ca si\u0119 du\u017c\u0105 zdolno\u015bci\u0105 umys\u0142ow\u0105 i energi\u0105, przerobi\u0142a dawny ogr\u00f3d w\u0142oski na spos\u00f3b francuski, barokowy jak ca\u0142e za\u0142o\u017cenie pa\u0142acowe.<\/p>\n
Edward hr. Raczy\u0144ski w swych wspomnieniach wielkopolskich napisa\u0142, \u201e\u017ce pa\u0142ac i ogr\u00f3d w K\u00f3rniku obok najpi\u0119kniejszych w Polsce mie\u015bci\u0107 si\u0119 mo\u017ce”.<\/p>\n
W pocz\u0105tkach XIX wieku Tytus hr. Dzia\u0142y\u0144ski, kt\u00f3ry odziedziczy\u0142 K\u00f3rnik, powi\u0119kszaj\u0105c otoczenie zamku przez do\u0142\u0105czenie grunt\u00f3w od po\u0142udnia ku Bninowi. Ogr\u00f3d francuski przerobi\u0142 na park o cechach naturalnych, czyli angielski, takim te\u017c pozosta\u0142 do czas\u00f3w dzisiejszych. Z pozosta\u0142ych po nim papier\u00f3w, wida\u0107 jak wiele zami\u0142owania, pracy i fundusz\u00f3w wk\u0142ada\u0142 ten niezwyk\u0142y cz\u0142owiek w urz\u0105dzenie parku i ogrod\u00f3w k\u00f3rnickich.<\/p>\n
W roku 1861 umar\u0142 hr. Tytus, a K\u00f3rnik po nim obj\u0105\u0142 jego syn Jan, urodzony z Celiny Zamoyskiej w roku 1829, a o\u017ceniony w roku 1857 z Izabell\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0105 Czartorysk\u0105, c\u00f3rk\u0105 ks. Adama. Jan przej\u0105\u0142 po ojcu szczere i g\u0142\u0119bokie zami\u0142owanie do ogrodnictwa, a specjalnie do dendrologii.<\/p>\n
\n\t\t\t\t\t
czytaj dalej<\/span><\/span><\/h3>\n\t\t\t\t\t
\u00a0<\/span><\/p>\n
Powstanie w roku 1863, w kt\u00f3rym wzi\u0105\u0142 czynny udzia\u0142, a potem emigracja \u2014 nie pozwoli\u0142y mu zaj\u0105\u0107 si\u0119 ogrodami wcze\u015bniej jak dopiero w roku 1869. W tym roku uleg\u0142 on atakowi paralitycznemu, kt\u00f3ry przeszkodzi\u0142 mu w braniu czynnego udzia\u0142u w \u017cyciu publicznym. Z tym wi\u0119ksz\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 odda\u0142 si\u0119 popieraniu prac naukowych, szerzeniu o\u015bwiaty i ukochanym drzewom, a w szczeg\u00f3lno\u015bci szpilkowym. Wyje\u017cd\u017caj\u0105c cz\u0119sto za granic\u0119, nawi\u0105za\u0142 kontakty z najlepszymi \u00f3wczesnymi szk\u00f3\u0142kami drzewek w Europie, a tak\u017ce dendrologami i botanikami. Sprowadza\u0142 te\u017c, jak rachunki i wykazy \u015bwiadcz\u0105, ca\u0142ymi wagonami drzewka z Francji, Niemiec, a nasiona z Anglii, Ameryki, Szwecji, Indii, z Tatr i Karpat. Stara\u0142 si\u0119 przede wszystkim o to, aby otrzymywa\u0107 nasiona z drzew ze stanowisk naturalnych. Sprowadzi\u0142 do K\u00f3rnika setki r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w drzew i krzew\u00f3w. Z otrzymywanych nasion mno\u017cy\u0142 i piel\u0119gnowa\u0142 w szk\u00f3\u0142kach k\u00f3rnickich-drzewka w du\u017cych ilo\u015bciach, a potem wysadza\u0142 w parku, lasach i przy drogach publicznych. Zajmowa\u0142 si\u0119 tym z prawdziw\u0105 znajomo\u015bci\u0105 rzeczy, o czym \u015bwiadcz\u0105 pozosta\u0142e po nim listy, pisane do zaufanego ogrodnika Jana Fa\u0142kowskiego, towarzysza walk powsta\u0144czych i wsp\u00f3\u0142realizatora idea\u0142\u00f3w ogrodniczych.<\/p>\n
Park K\u00f3rnicki, o obszarze oko\u0142o 25 ha, le\u017cy nad wschodnim brzegiem Jeziora K\u00f3rnickiego, kt\u00f3re dawniej tworzy\u0142o z parkiem, sadem i lasem na \u201eZwierzy\u0144cu” jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Na pocz\u0105tku XX wieku, oddzieli\u0142a go od jeziora szosa, z Poznania do \u015aremu, przez co, pod wzgl\u0119dem krajobrazowym park du\u017co straci\u0142 – przede wszystkim bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie z naturaln\u0105 swoj\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 za jeziorem.<\/p>\n
Teren parku jest r\u00f3wny, miejscami podmok\u0142y. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy poziomem jeziora wynosz\u0105cym przeci\u0119tnie oko\u0142o 68 m n.p.m., a najwy\u017cszymi terenami parku wynosi zaledwie oko\u0142o 3 metr\u00f3w. Park posiada kszta\u0142t nieregularnie wyd\u0142u\u017cony w kierunku p\u00f3\u0142nocno-po\u0142udniowym, to jest od miasta K\u00f3rnika do Bnina. W tym te\u017c kierunku biegn\u0105 trzy najwa\u017cniejsze drogi ogrodowe, kt\u00f3re w po\u0142udniowym cyplu \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z sob\u0105. [\u2026]<\/p>\n
Park K\u00f3rnicki za \u017cycia Jana hr. Dzia\u0142y\u0144skiego zawiera\u0142 bezw\u0105tpienia najbogatsz\u0105 kolekcj\u0119 drzew i krzew\u00f3w w Polsce, licz\u0105c\u0105 kilkaset gatunk\u00f3w. W odr\u0119cznych notatkach Jana hr. Dzia\u0142y\u0144skiego znajduj\u0105 si\u0119 spisy, wykazuj\u0105ce wi\u0119cej ni\u017c 300 gatunk\u00f3w samych drzew i krzew\u00f3w szpilkowych. Niestety, po \u015bmierci tego wielkiego mi\u0142o\u015bnika drzew, park k\u00f3rnicki od roku 1880 pozostawa\u0142 prawie bez opieki. Spadkobierca, W\u0142adys\u0142aw hr. Zamoyski, mia\u0142 przez prusak\u00f3w przebywanie w K\u00f3rniku zabronione, to te\u017c bez nale\u017cytej opieki wysi\u0142ki dw\u00f3ch pokole\u0144 Dzia\u0142y\u0144skich zosta\u0142y w ogromnej mierze uszczuplone. [\u2026] ><\/p>\n
W\u0142adys\u0142aw hr. Zamoyski, umieraj\u0105c ju\u017c w wolnej Polsce, powo\u0142a\u0142 \u201eZak\u0142ady K\u00f3rnickie\u201d -Fundacj\u0119, kt\u00f3ra ma zachowa\u0107 dziedzictwo Dzia\u0142y\u0144skich i Jego, dla przysz\u0142ych pokole\u0144 Polak\u00f3w, mo\u017cliwie rozwijaj\u0105c ich dzie\u0142o.<\/p>\n
< W my\u015bl ustawy o \u201eZak\u0142adach K\u00f3rnickich” park ten \u2013 przy troskliwym zachowaniu wszystkiego, co ma w nim, pod jakimikolwiek wzgl\u0119dem, warto\u015b\u0107 \u2014 zostanie stopniowo przerobiony na arboretum o znaczeniu naukowym. ><\/p>\n
I tak te\u017c si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie sta\u0142o i przetrwa\u0142o do dzisiaj.<\/p>\n
< S\u0142owo arboretum pochodzi od \u0142aci\u0144skiego wyrazu arbor, oznaczaj\u0105cego drzewo. Jest to, zatem teren, na kt\u00f3rym znajduj\u0105 si\u0119 ro\u015bliny drzewiaste, utrzymywany dla cel\u00f3w naukowo-badawczych. Wymiennie stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nazw\u0119 ogr\u00f3d dendrologiczny (od greckiego s\u0142owa dendron, oznaczaj\u0105cego drzewo). Arboretum mo\u017ce by\u0107 samodzieln\u0105 jednostk\u0105 lub wydzielonym obszarem w ogrodzie botanicznym, tak jak np. rozarium.<\/p>\n
Nie ka\u017cda kolekcja ro\u015blin drzewiastych mo\u017ce zosta\u0107 nazwana arboretum. Warunkiem jest uzyskanie zezwolenia ministra \u015brodowiska. Teraz w Polsce, jest 16 takich miejsc.<\/p>\n
Arboretum to szczeg\u00f3lny typ ogrodu botanicznego, gdzie kolekcjonuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ro\u015bliny drzewiaste. Kiedy\u015b ro\u015bliny drzewiaste, by\u0142y to jedynie drzewa i wy\u017csze krzewy. Teraz nazywa si\u0119 tak wszystkie ro\u015bliny, kt\u00f3re maj\u0105 zdrewnia\u0142e, wieloletnie p\u0119dy nadziemne. S\u0105 to wi\u0119c nie tylko drzewa, takie jak lipa czy klon, krzewy r\u00f3\u017canecznik\u00f3w czy bz\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c krzewinki np. wrzos\u00f3w czy niekt\u00f3re pn\u0105cza (winoro\u015bl, bluszcz pospolity).<\/p>\n
Ogr\u00f3d botaniczny gromadzi wszystkie typy ro\u015blin. Obok ro\u015blin drzewiastych rosn\u0105 tam r\u00f3wnie\u017c ro\u015bliny zielne. Ze wzgl\u0119du na swoje szerokie pole dzia\u0142ania cz\u0119sto wydziela si\u0119 tam obszary, gdzie sadzone s\u0105 ro\u015bliny okre\u015blonego typu, np. dzia\u0142 ro\u015blin wodnych, kolekcja r\u00f3\u017c (rozarium) czy dzia\u0142 ro\u015blin g\u00f3rskich (alpinarium).<\/p>\n
Arboreta za\u015b specjalizuj\u0105 si\u0119 w jednej tylko dziedzinie botaniki – dendrologii. ><\/p>\n
Dzi\u0119ki temu, mo\u017cemy bada\u0107 t\u0105 powszechn\u0105, ale jednocze\u015bnie specyficzn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przyrody \u2013 drzewa, kt\u00f3re zanim osi\u0105gn\u0105 wiek dojrza\u0142y mija wiele, wiele lat. Badania takie wi\u0119c, bardzo cz\u0119sto planowane s\u0105 na pokolenia naukowe – to znaczy, \u017ce rozpoczynaj\u0105c obserwacj\u0119 zachowania drzewa dzi\u015b, wyniki z tych obserwacji, pos\u0142u\u017c\u0105 naukowcom najwcze\u015bniej za 15 a czasem nawet za 50 i wi\u0119cej lat.<\/p>\n
Dlatego te\u017c, tak wa\u017cn\u0105 rol\u0119, pe\u0142ni k\u00f3rnickie arboretum. W otoczeniu Zamku, w spos\u00f3b przemy\u015blany, posadzono drzewa przed 100 laty. Mamy wi\u0119c, dzi\u0119ki temu, w dzisiejszym Arboretum do czynienia mi\u0119dzy innymi z egzotycznymi i dojrza\u0142ymi ju\u017c egzemplarzami drzew. Wiele obserwacji, w mi\u0119dzy czasie, zosta\u0142o zapisanych.\u00a0 Dziedzictwa tego dzi\u015b, nie spos\u00f3b nawet wyceni\u0107 \u2026 jak nie da si\u0119 wyceni\u0107 czasu, kt\u00f3ry up\u0142yn\u0105\u0142.<\/p>\n
< Arboretum K\u00f3rnickie ma wiele bogatych zbior\u00f3w.<\/p>\n
(ponad 3300 takson\u00f3w \u2013 jest to wi\u0119c, czwarte takie miejsce w Europie)<\/p>\n
Najbardziej znane s\u0105 tutaj kolekcje magnolii, r\u00f3\u017canecznik\u00f3w i azalii oraz kolekcja lilak\u00f3w (popularnie nazywanych, bzami), kt\u00f3ra jest najwi\u0119ksza w Polsce. Du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w stanowi\u0105 te\u017c, niezwykle cenne kolekcje top\u00f3l, jode\u0142, lip, irg i dereni. Teren Arboretum podzielony jest na trzy cz\u0119\u015bci i w ca\u0142o\u015bci nale\u017cy do Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk. Najwi\u0119ksza (32 ha), najpopularniejsza i najcz\u0119\u015bciej odwiedzana przez turyst\u00f3w jest cz\u0119\u015b\u0107 przy Zamku, otwarta przez ca\u0142y rok. Druga cz\u0119\u015b\u0107, tzw. Nowe Arboretum (16 ha), znajduje si\u0119 przy budynkach Instytutu Dendrologii PAN i dost\u0119pna dla zwiedzaj\u0105cych jest tylko w niekt\u00f3re weekendy majowe. Trzecia cz\u0119\u015b\u0107 znajduje si\u0119 na terenie Lasu Do\u015bwiadczalnego Zwierzyniec (4 ha), otwarta dla zwiedzaj\u0105cych jest jedynie w \u201eDni azalii i r\u00f3\u017canecznik\u00f3w\u201d (dwa ostatnie weekendy maja).<\/p>\n
\u00a0<\/div>\n\t\t\t\t<\/div><\/span><\/p>\n
Przygotowano na podstawie tekst\u00f3w: \nAntoniego Wr\u00f3blewskiego \u2013 \u201ePark w K\u00f3rniku\u201d w Ziemia 1928, Nr 18. \nKatarzyny Broniewskiej z Arboretum K\u00f3rnickiego – Instytut Dendrologii PAN[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_2″ module_class=”guzik_do_filmu ” _builder_version=”3.0.47″ custom_padding=”|||” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_text admin_label=”Nag\u0142\u00f3wek – Video” _builder_version=”3.27.4″ text_font=”|||on|||||” text_font_size=”17px” custom_css_main_element=”border-bottom: 1px solid #2A5A53;”]<\/a><\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.o-nauce.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/logoarboretum-225x300.gif\")
W pocz\u0105tkach XIX wieku Tytus hr. Dzia\u0142y\u0144ski, kt\u00f3ry odziedziczy\u0142 K\u00f3rnik, powi\u0119kszaj\u0105c otoczenie zamku przez do\u0142\u0105czenie grunt\u00f3w od po\u0142udnia ku Bninowi. Ogr\u00f3d francuski przerobi\u0142 na park o cechach naturalnych, czyli angielski, takim te\u017c pozosta\u0142 do czas\u00f3w dzisiejszych. Z pozosta\u0142ych po nim papier\u00f3w, wida\u0107 jak wiele zami\u0142owania, pracy i fundusz\u00f3w wk\u0142ada\u0142 ten niezwyk\u0142y cz\u0142owiek w urz\u0105dzenie parku i ogrod\u00f3w k\u00f3rnickich.<\/p>\n