\nTak ten dzie\u0144 opisywa\u0142 Bohdan Hulewicz w swoich wspomnieniach \u201eWielkie wczoraj w ma\u0142ym kr\u0119gu\u201d\u00a0 opublikowanych przez Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1968 r., a wydrukowanych we fragmentach w Kronice Miasta Poznania, Wspomnienia z Powstania Wielkopolskiego, Wydawnictwo Miejskie, Pozna\u0144 2007 r.<\/p>\n<\/blockquote>\n
\u2026 Teraz wypadki potoczy\u0142y si\u0119 w szybkim tempie. Dr [Celestyny] Rydlewski i Adam Piotrowski informuj\u0105 nas o nastrojach w nowo ukonstytuowanej Radzie Robotnik\u00f3w i \u017bo\u0142nierzy. Nie ma mowy, aby Rada dobrowolnie przyj\u0119\u0142a do swego grona tylu Polak\u00f3w, ilu obecnie w niej zasiada Niemc\u00f3w. Piotrowski nalega wi\u0119c, aby nie zwleka\u0107. Postanawiamy: jutro, 13 listopada, o godzinie 17.<\/p>\n
Rada Robotnik\u00f3w i \u017bo\u0142nierzy urz\u0119duje i odbywa posiedzenia w g\u0142\u00f3wnej sali, w starym ratuszu, na pierwszym pi\u0119trze, na wprost g\u0142\u00f3wnych schod\u00f3w. Rydlewski dopilnuje, aby wszyscy Niemcy, cz\u0142onkowie Wydzia\u0142u Wykonawczego RRi\u017b, byli obecni; musi jako zast\u0119pca przewodnicz\u0105cego Rady Robotnik\u00f3w zwo\u0142a\u0107 posiedzenie na godzin\u0119 16. Wiemy, \u017ce [Augusta] Twachtmanna nie b\u0119dzie – mia\u0142 wyjecha\u0107 z Poznania. Paluch za po\u015brednictwem Wierzejewskiego zmobilizuje uzbrojonych ch\u0142opc\u00f3w z Polskiej Organizacji Wojskowej oraz oddzia\u0142 Nogaja, najstarsz\u0105, istniej\u0105c\u0105 od r. 1914, nieliczn\u0105 zreszt\u0105 organizacj\u0119 wojskow\u0105, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 przewa\u017cnie z Polak\u00f3w \u2013 dezerter\u00f3w z armii pruskiej. Ja b\u0119d\u0119 oczekiwa\u0142\u00a0 w specjalnym pokoju \u201eWesty” od godziny 16 na reszt\u0119 ,zamachowc\u00f3w”: Palucha, Wiz\u0119, Andrzejewskiego i \u015aniegockiego. Paluch b\u0119dzie odpowiedzialny za udzielenie \u015bcis\u0142ych instrukcji, jak maj\u0105 zachowa\u0107 si\u0119 boj\u00f3wki zgromadzone na placu. Harcerze zapewni\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzy ratuszem a \u201eWest\u0105”. Uzbrojenie: oczekuj\u0105cy na Starym Rynku – karabiny, rewolwery i granaty r\u0119czne; \u015bcis\u0142a grupa zamachowc\u00f3w w mundurach \u017co\u0142nierskich bez odznak – tylko rewolwery.<\/p>\n
Wiza, o ile Twachtmann i Wydzia\u0142 Wykonawczy RRi\u017b nie zgodz\u0105 si\u0119 na \u017c\u0105dania zamachowc\u00f3w, kt\u00f3re przed\u0142o\u017c\u0119 ja, ma dyskretnie z okna da\u0107 znak boj\u00f3wkom bia\u0142\u0105 chustk\u0105, aby otworzy\u0142y ogie\u0144 cho\u0107by w powietrze. Nikt inny poza wy\u017cej wymienionymi oraz boj\u00f3wkami nie mia\u0142 by\u0107 wtajemniczony w planowany zamach.<\/p>\n
Dnia 13 listopada od godzinie 16 Paluch i ja, razem z Wiz\u0105, Andrzejewskim i \u015aniegockim, czekamy w pokoju Towarzystwa Ubezpiecze\u0144 \u201eWesta” na wiadomo\u015b\u0107 od Piotrowskiego. Zjawia si\u0119 wreszcie: Rada Robotnik\u00f3w i \u017bo\u0142nierzy zgromadzona w komplecie. Przewodniczy\u0142 doktor Rydlewski, ale za chwil\u0119 przewodnictwo obejmie Twachtmann, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie nadszed\u0142. Na Rynku zjawi\u0142a si\u0119 tylko garstka ch\u0142opc\u00f3w. Zapewniano, \u017ce przyjdzie stu, tymczasem jest ich ze trzydziestu, i to nie wszyscy uzbrojeni. Mimo to ruszamy natychmiast na ratusz! Na posiedzenie wr\u00f3c\u0119 tak samo cicho, jak wyszed\u0142em, nie zwracaj\u0105c niczyjej uwagi. Wyjd\u017acie st\u0105d dok\u0142adnie za dziesi\u0119\u0107 minut, nie p\u00f3\u017aniej!<\/p>\n
Idziemy ulic\u0105 \u015bw. Marcina, obecnie Czerwonej Armii, potem alej\u0105 Marcinkowskiego. Ko\u0142o Bazaru skr\u0119camy w Now\u0105, obecnie Paderewskiego. W drodze przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do nas Stanis\u0142aw Rybka. Na Rynku melduje kto\u015b z grupy [Stanis\u0142awa] Nogaja i od peowiak\u00f3w:<\/p>\n
– Wszystko w porz\u0105dku. Rozkazy wydane. Czekamy znaku z okna sali posiedze\u0144.<\/p>\n
– A umie\u015bci\u0107 tam jednego zucha w klatce schodowej na parterze z granatem. Rzuci, gdy us\u0142yszy strza\u0142y na Rynku! – rozkazuje Mieczek.<\/p>\n
Na pierwszym pi\u0119trze zast\u0119puje nam drog\u0119 \u017co\u0142nierz niemiecki z karabinem.<\/p>\n
– Musimy wej\u015b\u0107! – m\u00f3wi\u0119.<\/p>\n
– Nein, verboten!<\/p>\n
Pot\u0119\u017cna pi\u0119\u015b\u0107 Palucha mi\u0119dzy oczy robi swoje.<\/p>\n
U Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy us\u0142yszeli podejrzany ha\u0142as za drzwiami, konsternacja. Zaczynam swoj\u0105 oracj\u0119 opanowanym, spokojnym tonem:<\/p>\n
– Przychodzimy wydelegowani przez \u017co\u0142nierzy Polak\u00f3w, stacjonuj\u0105cych w garnizonie pozna\u0144skim. Wielkie ich rzesze s\u0105 niezadowolone i rozczarowane. Nie s\u0105 oni reprezentowani w Radzie \u017bo\u0142nierzy: s\u0105 traktowani jako \u017co\u0142nierze drugiej klasy. Rz\u0105dzicie bez nich, sami Niemcy.<\/p>\n
– Sk\u0105d jeste\u015bcie? Kto was wys\u0142a\u0142? Jakim prawem wtargn\u0119li\u015bcie na sal\u0119? – pyta Twachtmann.<\/p>\n
Jeden z cz\u0142onk\u00f3w Rady \u017bo\u0142nierzy, brodaty sekretarz R\u00f6der, wtr\u0105ca:<\/p>\n
– Znam jednego z tych osobnik\u00f3w. (Nie wiem do tej pory, kogo mia\u0142 na my\u015bli; chyba Zygmunta Wiz\u0119, kt\u00f3ry jako jedyny z nas by\u0142 \u017co\u0142nierzem pozna\u0144skiego garnizonu).<\/p>\n
Nie doko\u0144czy\u0142. Paluch zniecierpliwiony gadanin\u0105 hukn\u0105\u0142 pi\u0119\u015bci\u0105 w st\u00f3\u0142 na podwy\u017cszeniu, za kt\u00f3rym sta\u0142 Twachtmann.<\/p>\n
– Dajecie \u017co\u0142nierzom Polakom garnizonu te same prawa, co maj\u0105 Niemcy, czy nie?<\/p>\n
Wiza chy\u0142kiem doskoczy\u0142 do okna i zamacha\u0142 bia\u0142\u0105 chustk\u0105. Rybka za nim zaczyna wymachiwa\u0107 swoj\u0105. Huk strza\u0142\u00f3w karabinowych rozlega si\u0119 silnie w\u015br\u00f3d mur\u00f3w Rynku. Straszliwa detonacja na klatce schodowej, jakby tu\u017c przed drzwiami wej\u015bciowymi. Sypie si\u0119 tynk, brz\u0119k t\u0142uczonego szk\u0142a. Efekt piorunuj\u0105cy.<\/p>\n
Kto\u015b otwiera szeroko drzwi na klatk\u0119 schodow\u0105. Bucha dym eksplodowanego granatu. Druzgocz\u0105ce wra\u017cenie na zebranych na sali. Twachtmann, blady jak \u015bciana, trz\u0119sie si\u0119, rzuca mi si\u0119 na szyj\u0119. R\u00f6der bierze Palucha w obj\u0119cia. Be\u0142kocz\u0105 jeden przez drugiego:<\/p>\n
– Panowie! Bracia! Kochani! Zgadzamy si\u0119 na wszystko, czego chcecie. Nieporozumienie! Straszne nieporozumienie!<\/p>\n
Strza\u0142y milkn\u0105. Dopiero teraz widzimy, \u017ce niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie Wydzia\u0142u Wykonawczego podczas strzelaniny w panicznym strachu padli na ziemi\u0119. Obecnie wstaj\u0105.<\/p>\n
Posiedzenie Wydzia\u0142u trwa. Twachtmann wraca na sw\u00f3j fotel przewodnicz\u0105cego i wyg\u0142asza d\u0142u\u017csze przem\u00f3wienie. M\u00f3wi p\u0142ynnie, obrazowo, o tym, \u017ce si\u0119 nie orientowa\u0142 w stosunkach pozna\u0144skich. Oczywi\u015bcie, \u017co\u0142nierzom Polakom tutejszego garnizonu dzieje si\u0119 krzywda. Stawia wniosek, aby\u015bmy sami zaproponowali, kto z nas ma wej\u015b\u0107 do Wydzia\u0142u Wykonawczego Rady \u017bo\u0142nierzy i czy chcemy uzupe\u0142ni\u0107 tak\u017ce i Rad\u0119 Robotnik\u00f3w. Dobry m\u00f3wca, typu wiecowego.<\/p>\n
Stan\u0119\u0142o na tym, \u017ce do Wydzia\u0142u Wykonawczego Rady \u017bo\u0142nierzy wchodz\u0105: Paluch, Wiza, \u015aniegocki i ja jako przewodnicz\u0105cy. W Radzie \u017bo\u0142nierzy pozostaje jak dot\u0105d Adam Piotrowski. Przewodnicz\u0105cym Rady Robotnik\u00f3w zostaje dr Rydlewski, zast\u0119pc\u0105 Boles\u0142aw Marchlewski, redaktor \u201eKuriera Pozna\u0144skiego”. Nad ca\u0142ym zespo\u0142em Wydzia\u0142u Wykonawczego i RRi\u017b przewodnictwo obejmuje August Twachtmann, a ja zostaj\u0119 jego zast\u0119pc\u0105. Tak wi\u0119c opr\u00f3cz przewodnicz\u0105cego Niemcy maj\u0105 w Radzie \u017bo\u0142nierzy sze\u015bciu cz\u0142onk\u00f3w, a w Radzie Robotnik\u00f3w pi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w. Polacy maj\u0105 w Radzie \u017bo\u0142nierzy pi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w (bez Piotrowskiego), a w Radzie Robotnik\u00f3w sze\u015bciu cz\u0142onk\u00f3w. Razem Rada Robotnik\u00f3w i \u017bo\u0142nierzy liczy wi\u0119c 22 cz\u0142onk\u00f3w: 11 Niemc\u00f3w i 11 Polak\u00f3w.<\/p>\n
Po ukonstytuowaniu si\u0119 Wydzia\u0142u Wykonawczego RRi\u017c i za\u0142atwieniu kilku pilnych spraw bie\u017c\u0105cych Twachtmann rozwi\u0105zuje zebranie. Rozchodzimy si\u0119. My wracamy do „Westy”. Rado\u015b\u0107! Gratulacje! Zdajemy spraw\u0119 Centralnemu Komitetowi Obywatelskiemu.<\/p>\n
Mimo pewnej teatralno\u015bci tego \u201ezamachu” skutki opanowania RRi\u017b by\u0142y dla nas znakomite i natychmiastowe. Centralny Komitet Obywatelski przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Naczeln\u0105 Rad\u0119 Ludow\u0105, kt\u00f3ra wy\u0142oni\u0142a Komisariat NRL dzia\u0142aj\u0105cy jawnie. Mimo, \u017ce formalnie najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0105 w Pozna\u0144skiem by\u0142 Wydzia\u0142 Wykonawczy RRi\u017b, Komisariat NRL sta\u0142 si\u0119 namiastk\u0105 rz\u0105du, tymczasowym zakulisowym rz\u0105dem. Wydzia\u0142 Wykonawczy RRi\u017b legalizowa\u0142 jego posuni\u0119cia, a jego dezyderatom nadawa\u0142 form\u0119 dekret\u00f3w.<\/p>\n
My wojskowi, cz\u0142onkowie Rady Robotnik\u00f3w i \u017bo\u0142nierzy, nie mieli\u015bmy \u017cadnych ambicji rz\u0105dzenia. Omawiali\u015bmy nasze posuni\u0119cia w RRi\u017b z Komisariatem NRL, a z drugiej strony byli\u015bmy jego organem wykonawczym. Samodzielno\u015b\u0107 wykazywali\u015bmy w pracy wojskowej i polityczno-wojskowej. Formowanie w\u0142asnych si\u0142 zbrojnych uwa\u017cali\u015bmy za zadanie najwa\u017cniejsze i najpilniejsze. Paluch dzia\u0142a\u0142 na terenie Poznania, ja natomiast pr\u00f3bowa\u0142em koordynowa\u0107 dzia\u0142ania organizacyjno-wojskowe na terenie ca\u0142ego Pozna\u0144skiego\u2026<\/p>\n
Zamach mia\u0142 miejsce w budynku Nowego Ratusza, kt\u00f3ry dzi\u015b ju\u017c nie istnieje. W jego miejscu (masywny trzypi\u0119trowy gmach o spadzistym dachu w centrum kadru) stoi odbudowana po II wojnie \u015bwiatowej Waga Miejska (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 1-U-4974-1, domena publiczna)<\/p><\/div>\n
\u00a0<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section bb_built=”1″ fullwidth=”off” specialty=”off” prev_background_color=”#000000″ next_background_color=”#2a5a53″ inner_width=”auto” inner_max_width=”1920px”][et_pb_row][et_pb_column type=”4_4″ custom_padding__hover=”|||” custom_padding=”|||”][et_pb_toggle admin_label=”Powi\u0105zane tre\u015bci – guzik” title=”Powi\u0105zane tre\u015bci:” open=”on” open_toggle_text_color=”#2a5a53″ icon_color=”#f0f2f3″ _builder_version=”3.26.3″ title_text_color=”#2a5a53″ body_text_color=”#2a5a53″ background_color=”#ffffff” border_radii=”on|0px|0px|0px|0px” border_color_all=”#2a5a53″ border_width_top=”10px” z_index_tablet=”500″ title_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” title_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” title_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” closed_title_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” closed_title_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” closed_title_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” border_width_top_tablet=”10px” border_width_top_phone=”10px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” saved_tabs=”all” text_shadow_horizontal_length=”text_shadow_style,%91object Object%93″ text_shadow_vertical_length=”text_shadow_style,%91object Object%93″ text_shadow_blur_strength=”text_shadow_style,%91object Object%93″ title_text_shadow_horizontal_length=”title_text_shadow_style,%91object Object%93″ title_text_shadow_vertical_length=”title_text_shadow_style,%91object Object%93″ title_text_shadow_blur_strength=”title_text_shadow_style,%91object Object%93″ closed_title_text_shadow_horizontal_length=”closed_title_text_shadow_style,%91object Object%93″ closed_title_text_shadow_vertical_length=”closed_title_text_shadow_style,%91object Object%93″ closed_title_text_shadow_blur_strength=”closed_title_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_horizontal_length=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_vertical_length=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_blur_strength=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_horizontal_length=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_vertical_length=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_blur_strength=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_horizontal_length=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_vertical_length=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_blur_strength=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_horizontal_length=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_vertical_length=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_blur_strength=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_horizontal_length=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_vertical_length=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_blur_strength=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″]<\/p>\n
\n
- \n
\u201eMieczys\u0142aw Paluch \u2014 Cz\u0142owiek, Powstaniec, Dow\u00f3dca \u2014 Powstanie Wielkopolskie, Powstania \u015al\u0105skie, Wyspa W\u0119\u017c\u00f3w\u201d – film dok.<\/a><\/p>\n<\/li>\n
- \n
„Zdobycie \u0141awicy” – film<\/a><\/p>\n<\/li>\n
- \n
Przysi\u0119ga Armii Wielkopolskiej<\/a><\/p>\n<\/li>\n
- \n
Wspomnienia z Powstania Wielkopolskiego \u2013 Zdobycie lotniska na \u0141awicy<\/a><\/p>\n<\/li>\n
- Wspomnienia z Powstania Wielkopolskiego \u2014 Zdobycie \u0142awicy<\/a><\/li>\n
- \u00a0<\/li>\n<\/ul>\n
[\/et_pb_toggle][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section bb_built=”1″ prev_background_color=”#ffffff” _builder_version=”3.22″ background_color=”#2a5a53″ top_divider_style=”slant2″ top_divider_flip=”horizontal”][et_pb_row _builder_version=”3.25″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”3.0.47″ custom_padding=”|||” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_text admin_label=”Polecane artykuly” _builder_version=”3.26.3″ text_font=”|||on|||||” text_font_size=”17px” background_layout=”dark” custom_css_main_element=”border-bottom: 1px solid #2A5A53;” saved_tabs=”all”]<\/p>\n
Polecane artyku\u0142y<\/h1>\n
[\/et_pb_text][et_pb_blog admin_label=”Artyku\u0142y – Historia” fullwidth=”off” posts_number=”12″ include_categories=”3″ show_more=”on” show_author=”off” show_date=”off” show_categories=”off” _builder_version=”3.26.3″ box_shadow_horizontal_image_tablet=”0px” box_shadow_vertical_image_tablet=”0px” box_shadow_blur_image_tablet=”40px” box_shadow_spread_image_tablet=”0px” text_shadow_horizontal_length=”text_shadow_style,%91object Object%93″ text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_shadow_vertical_length=”text_shadow_style,%91object Object%93″ text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_shadow_blur_strength=”text_shadow_style,%91object Object%93″ text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_text_shadow_horizontal_length=”header_text_shadow_style,%91object Object%93″ header_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_text_shadow_vertical_length=”header_text_shadow_style,%91object Object%93″ header_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_text_shadow_blur_strength=”header_text_shadow_style,%91object Object%93″ header_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_text_shadow_horizontal_length=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_text_shadow_vertical_length=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_text_shadow_blur_strength=”body_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_link_text_shadow_horizontal_length=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_vertical_length=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_blur_strength=”body_link_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ul_text_shadow_horizontal_length=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_vertical_length=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_blur_strength=”body_ul_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ol_text_shadow_horizontal_length=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_vertical_length=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_blur_strength=”body_ol_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_quote_text_shadow_horizontal_length=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_vertical_length=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_blur_strength=”body_quote_text_shadow_style,%91object Object%93″ body_quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” meta_text_shadow_horizontal_length=”meta_text_shadow_style,%91object Object%93″ meta_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” meta_text_shadow_vertical_length=”meta_text_shadow_style,%91object Object%93″ meta_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” meta_text_shadow_blur_strength=”meta_text_shadow_style,%91object Object%93″ meta_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” read_more_text_shadow_horizontal_length=”read_more_text_shadow_style,%91object Object%93″ read_more_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” read_more_text_shadow_vertical_length=”read_more_text_shadow_style,%91object Object%93″ read_more_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” read_more_text_shadow_blur_strength=”read_more_text_shadow_style,%91object Object%93″ read_more_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” pagination_text_shadow_horizontal_length=”pagination_text_shadow_style,%91object Object%93″ pagination_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” pagination_text_shadow_vertical_length=”pagination_text_shadow_style,%91object Object%93″ pagination_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” pagination_text_shadow_blur_strength=”pagination_text_shadow_style,%91object Object%93″ pagination_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” z_index_tablet=”500″]<\/p>\n
[\/et_pb_blog][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
[et_pb_section bb_built=”1″ _builder_version=”3.26.3″ background_color=”#efefef” background_image=”https:\/\/www.o-nauce.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/zn-Stary-i-Nowy-Ratusz.jpg” background_position=”top_left” top_divider_style=”slant2″ top_divider_height=”57px” top_divider_flip=”horizontal” z_index_tablet=”500″ box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” next_background_color=”#ffffff”][et_pb_row _builder_version=”3.26.3″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”3.0.47″ custom_padding=”|||” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_post_title author=”off” date=”off” comments=”off” featured_image=”off” text_color=”light” _builder_version=”3.26.3″ title_font=”|||on|||||” title_font_size=”32px” text_orientation=”center” animation_style=”zoom” text_shadow_style=”preset3″ text_shadow_horizontal_length=”0.08em” text_shadow_vertical_length=”0.08em” title_font_size_tablet=”26px” title_font_size_last_edited=”on|desktop”] [\/et_pb_post_title][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section bb_built=”1″ _builder_version=”3.26.3″ prev_background_color=”#efefef” next_background_color=”#000000″][et_pb_row _builder_version=”3.25″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat”][et_pb_column type=”4_4″ custom_padding__hover=”|||” custom_padding=”|||”][et_pb_text admin_label=”Nag\u0142\u00f3wek” _builder_version=”3.26.3″ z_index_tablet=”500″ text_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3597,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"
Tadeusz Jeziorowski - cz\u0142onek Komisji Heraldycznej<\/p>
W symbolice mi\u0119dzynarodowej najwa\u017cniejszym znakiem identyfikuj\u0105cym pa\u0144stwo w gronie innych jest\u00a0herb\u00a0pa\u0144stwowy. Herb to znak utworzony z god\u0142a umieszczonego w polu tarczy herbowej.
Herbem Rzeczypospolitej Polskiej, maj\u0105cym nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 \u2013\u00a0Orze\u0142 Bia\u0142y, jest od przesz\u0142o 700 lat widniej\u0105cy w polu czerwonym wizerunek ukoronowanego bia\u0142ego Or\u0142a ze z\u0142otym dziobem i szponami. Tak\u0105 sam\u0105 rol\u0119 jak herb, pe\u0142ni u nas god\u0142o, czyli Orze\u0142 z herbu Rzeczypospolitej, przedstawiony sam, bez tarczy. Znakiem r\u00f3wnorz\u0119dnym, a dzi\u015b w symbolice mi\u0119dzynarodowej nawet dominuj\u0105cym, jest\u00a0flaga pa\u0144stwowa\u00a0\u2013 okre\u015blony zestaw barw wywiedzionych zwykle z herbu pa\u0144stwowego.<\/p>Barwami naszego pa\u0144stwa s\u0105\u00a0biel i czerwie\u0144. Ta ostatnia winna odpowiada\u0107 barwie cynobru, co sprecyzowano dopiero w 1927 r. Jako barwa narodowa dawniej cz\u0119sto wyst\u0119powa\u0142a czerwie\u0144 ciemniejsza \u2013 p\u0105s, karmazyn i zbli\u017cony do tego koloru amarant, co jeszcze dzi\u015b jest b\u0142\u0119dnie uwa\u017cane za w\u0142a\u015bciwy odcie\u0144 polskiej czerwieni. W poziomym uk\u0142adzie, w jakim nasze barwy wyst\u0119puj\u0105 przede wszystkim na fladze pa\u0144stwowej, biel u g\u00f3ry odpowiada bieli Or\u0142a, a czerwie\u0144 u do\u0142u \u2013 czerwieni pola herbowego (tarczy). Ustanowion\u0105 w 1919 r. polsk\u0105 flag\u0119 pa\u0144stwow\u0105 wykonuje si\u0119 zawsze z dw\u00f3ch r\u00f3wnych pas\u00f3w.
Barwy mog\u0105 by\u0107 prezentowane tak\u017ce na innych znakach narodowych, np. na\u00a0chor\u0105giewkach. W\u00f3wczas, w cz\u0119\u015bci swobodnej (po przeciwnej od drzewca), mo\u017ce by\u0107 tr\u00f3jk\u0105tne wci\u0119cie na wz\u00f3r dawnych\u00a0proporczyk\u00f3w\u00a0z lanc u\u0142a\u0144skich spopularyzowanych sukcesami jazdy polskiej w dobie wojen napoleo\u0144skich. Z kolei naramienne\u00a0opaski Armii Krajowej\u00a0czy cz\u0142onk\u00f3w\u00a0\u201eSolidarno\u015bci\u201dz 1980 r. by\u0142y tylko zestawem barw jak na fladze. O wiele starszym uk\u0142adem polskiej bieli i czerwieni jest upinana z nich w ko\u0142o\u00a0kokarda.<\/p>Kokarda, kt\u00f3rej nazwa wywodzi si\u0119 z j\u0119zyka francuskiego, pierwotnie by\u0142a noszon\u0105 na nakryciu g\u0142owy ozdob\u0105 z p\u0119ku wst\u0105\u017cek, co Francuzi nazwali\u00a0cocarde. W XVIII w. u\u0142o\u017cona z bia\u0142ych wst\u0105\u017cek ju\u017c w ko\u0142o, sta\u0142a si\u0119 na kapeluszach mundurowych znakiem przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej. Przyj\u0119\u0142a si\u0119 w innych pa\u0144stwach i st\u0105d w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach jej nazwa brzmi podobnie: w j\u0119zyku w\u0142oskim\u00a0coccarda, niemieckim\u00a0Kokarde, angielskim\u00a0cockade. Tak, jak u nas, tak\u017ce u W\u0119gr\u00f3w jest to\u00a0kok\u00e1rda,\u00a0tylko Szwedzi pisz\u0105\u00a0kokard.<\/p>
W Rzeczypospolitej kokarda pierwotnie te\u017c by\u0142a bia\u0142a, symbolizuj\u0105c kr\u00f3lewsk\u0105 zwierzchno\u015b\u0107 w\u0142adzy nad wojskiem. Pod koniec XVIII w. i w latach Ksi\u0119stwa Warszawskiego noszona na czapkach bywa\u0142a ju\u017c bia\u0142o-czerwona, ale w Kr\u00f3lestwie Polskim sta\u0142a si\u0119 ponownie bia\u0142\u0105. Bia\u0142o-czerwona\u00a0kokarda narodowa\u00a0sankcj\u0119 ustawow\u0105 otrzyma\u0142a dopiero w Powstaniu Listopadowym. Sejm 7 lutego 1831 r. wprowadzi\u0142 kokard\u0119 dwubarwn\u0105, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do przyj\u0119tego powsta\u0144czego herbu Kr\u00f3lestwa Polskiego, przedstawiaj\u0105cego w ukoronowanej tarczy dwudzielnej w s\u0142up, tj. podzielonej pionowo, w czerwonych polach bia\u0142ego Or\u0142a i bia\u0142\u0105 Pogo\u0144 Litewsk\u0105. Herb ten odzwierciedla\u0142 dwoma god\u0142ami obie cz\u0119\u015bci dawnej Rzeczypospolitej. By\u0142 to pierwszy przepis ustalaj\u0105cy nasze bia\u0142o-czerwone barwy narodowe, towarzysz\u0105ce nam nieodmiennie do dzi\u015b.
Bia\u0142o-czerwone kokardy noszono w kolejnych powstaniach narodowych. W 1919 r. sta\u0142y si\u0119 na kr\u00f3tko oficjalnym znakiem powsta\u0144czego wojska w Wielkopolsce, a w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. znaczy\u0142y \u017co\u0142nierzy-ochotnik\u00f3w oraz wspomagaj\u0105cych wojsko duszpasterzy, tzw. kapelan\u00f3w lotnych.<\/p>W 2008 r. przywr\u00f3cenia kokardy narodowej (kt\u00f3re zosta\u0142o zainicjowane ju\u017c w 2006 r. w Poznaniu), podj\u0105\u0142 si\u0119 \u015bp. Lech Kaczy\u0144ski Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Od tej pory bia\u0142o-czerwone kokardy zdobi\u0105 uczestnik\u00f3w \u015bwi\u0105t narodowych \u2013 11 Listopada i 3 Maja.<\/p>
Zgodnie z zasadami podkre\u015blaj\u0105cymi nadrz\u0119dno\u015b\u0107 god\u0142a herbowego, a nie pola tarczy, na kt\u00f3rym god\u0142o wyst\u0119puje,\u00a0kokard\u0119 polsk\u0105\u00a0upina si\u0119 biel\u0105 w \u015brodku. Tylko je\u017celi kokarda ma by\u0107 t\u0142em dla przypinanego na ni\u0105 dodatkowo Or\u0142a, biel jest na zewn\u0105trz, a czerwie\u0144 wype\u0142nia \u015brodek.<\/p>
Bia\u0142o-czerwone kokardy to znak narodowej to\u017csamo\u015bci, st\u0105d zawsze nosimy je na sercu.
Kokarda narodowa\u00a0to nie kotylion!<\/p>ZARZ\u0104DZENIE Nr 5\/MON
MINISTRA OBRONY NARODOWEJ
z dnia 9 kwietnia 2014 r.
w sprawie sposobu i okoliczno\u015bci stosowania symboli Rzeczypospolitej Polskiej w jednostkach Si\u0142 Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej
ROZDZIA\u0141 IV
Barwy Rzeczypospolitej Polskiej
\u00a7 22.
1. Barw bia\u0142o-czerwonych mo\u017cna u\u017cywa\u0107 w jednostkach:
1)\u00a0namalowanych na sprz\u0119cie wojskowym;
2)\u00a0w formie wst\u0119gi podczas uroczysto\u015bci z okazji ods\u0142oni\u0119cia w szczeg\u00f3lno\u015bci tablicy pami\u0105tkowej, pomnika, obelisku oraz otwarcia obiektu lub przekazania sprz\u0119tu;
3)\u00a0w formie szarfy do dekoracji urny z prochami podczas pogrzeb\u00f3w;
4)\u00a0w formie kokard narodowych u\u017cywanych podczas uroczysto\u015bci;
5)\u00a0jako element dekoracji podczas uroczysto\u015bci oraz w salach tradycji;
6)\u00a0na drukach i wydawnictwach wojskowych.
2. Udrapowane tkaniny w barwach bia\u0142o-czerwonych musz\u0105 mie\u0107 bia\u0142y pas u g\u00f3ry, a zawieszone pionowo bia\u0142y pas z lewej strony, patrz\u0105c z przodu.
3. Kokardy narodowe w barwach bia\u0142o-czerwonych:
1)\u00a0mog\u0105 by\u0107 u\u017cywane w szczeg\u00f3lno\u015bci z okazji: Dnia Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, \u015awi\u0119ta Narodowego Trzeciego Maja, \u015awi\u0119ta Wojska Polskiego i Narodowego \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci;
2)\u00a0wpinane s\u0105 z lewej strony w klap\u0119 munduru lub ubioru cywilnego;
3)\u00a0sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dw\u00f3ch okr\u0119g\u00f3w: bia\u0142ego centralnego oraz okalaj\u0105cego go czerwonego, o \u015brednicy 40 do 60 mm, przy czym promie\u0144 okr\u0119gu bia\u0142ego powinien stanowi\u0107 \u00bd promienia kokardy.<\/p><\/blockquote>","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[22,3],"tags":[83,82,80,81],"class_list":["post-3593","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia","category-historia","tag-powstanie","tag-powstanie-wielkopolskie","tag-poznan","tag-wielkopolska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3593","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3593"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3593\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3708,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3593\/revisions\/3708"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3597"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/www.o-nauce.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/NOwy-Ratusz-NAC-3_1_0_9_4974_1-1024x790.jpg\")