Karol Rzepecki\u00a0(ur.\u00a021 czerwca\u00a01865\u00a0w\u00a0Poznaniu, zm.\u00a014 grudnia\u00a01931\u00a0w Poznaniu) \u2013 ksi\u0119garz, dzia\u0142acz spo\u0142eczny i polityczny, redaktor \u201eSoko\u0142a\u201d, pose\u0142 na\u00a0Sejm I kadencji\u00a0w\u00a0II RP, cz\u0142onek\u00a0Naczelnej Rady Ludowej\u00a0w 1918 roku,, komendant Stra\u017cy Ludowej w Poznaniu, pierwszy polski prezydent policji pozna\u0144skiej, Powstaniec Wielkopolski.\u00a0<\/p>\r\n
\r[\/et_pb_testimonial][et_pb_text admin_label=”Zawarto\u015b\u0107 tekstowa artyku\u0142u” _builder_version=”4.16″ z_index_tablet=”500″ text_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_2_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_2_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_2_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_3_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_3_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_3_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_4_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_4_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_4_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_5_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_5_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_5_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” header_6_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_6_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_6_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” global_colors_info=”{}”]
\nTak ten czas opisywa\u0142 Karol Rzepecki w\u00a0„Powstanie grudniowe w Poznaniu”, kt\u00f3re wyda\u0142 w\u0142asnym nak\u0142adem w 1919 roku, a kt\u00f3re w opracowaniu prof. Janusza Karwata wydrukowane zosta\u0142o we fragmentach w Kronice Miasta Poznania, Wspomnienia z Powstania Wielkopolskiego, Wydawnictwo Miejskie, Pozna\u0144 2007 r.<\/p>\n<\/blockquote>\n
„\u2026 W ko\u0144cu grudnia Polacy mieli siedem odwach\u00f3w w r\u0119kach Stra\u017cy Ludowej, gdzie nagromadzono wiele broni. Posiadali forty Raucha, Prittwitza, koszary 47. pu\u0142ku, sk\u0142adnic\u0119 artylerii, gdzie kompanie polskie Stra\u017cy S\u0142u\u017cby i Bezpiecze\u0144stwa by\u0142y panami sytuacji.<\/p>\n
Wigilia i pierwsze \u015bwi\u0119to Bo\u017cego Narodzenia 1918 r. min\u0119\u0142y spokojnie.<\/p>\n
<\/div>\nW czwartek 26 grudnia<\/strong> przyjecha\u0142 do Poznania z Gda\u0144ska Ignacy Paderewski<\/strong>! W\u0142adze i ludno\u015b\u0107 polska pragn\u0119\u0142y przyj\u0105\u0107 tego m\u0119\u017ca i towarzysz\u0105c\u0105 mu misj\u0119 angielsk\u0105 w spos\u00f3b uroczysty. Podj\u0119to uchwa\u0142\u0119 o wywieszeniu sztandar\u00f3w koalicyjnych pr\u00f3cz narodowych, urz\u0105dzeniu manifestacji z pochodniami, pochodu dzieci i rozmaitych bankiet\u00f3w. W Berlinie tymczasem uradzono, aby Paderewskiego i oficer\u00f3w misji angielskiej nie wpuszcza\u0107 do Poznania, lecz wys\u0142a\u0107 ich przez Toru\u0144 wprost do Warszawy. Niemiecka w\u0142adza wojskowa w Poznaniu otrzyma\u0142a depesz\u0119 nakazuj\u0105c\u0105, aby go\u015bci traktowa\u0107 \u201egrzecznie, ale energicznie\u201d – nie wpu\u015bci\u0107 ich do miasta i wys\u0142a\u0107 poci\u0105giem nadzwyczajnym przez Aleksandr\u00f3w do Warszawy.<\/p>\n
Miasto tymczasem wre i kipi z podniecenia! Olbrzymi szpaler m\u0142odzie\u017cy, skaut\u00f3w, towarzystw, cech\u00f3w, Stra\u017cy Ludowej ci\u0105gnie si\u0119 od dworca do Bazaru. Dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ludzi czeka poza szpalerem na przyjazd ukochanego m\u0119\u017ca i patrioty; w Bazarze zbieraj\u0105 si\u0119 w\u0142adze z dr [Boles\u0142awem] Krysiewiczem i prezydium NRL na czele, panny w bieli z kwiatami zape\u0142niaj\u0105 hall, polskie kompanie czuwaj\u0105 w koszarach, a pluton Stanis\u0142awa Rybki dociera do dworca, aby ewentualnie przemoc\u0105 wprowadzi\u0107 go\u015bci do miasta. Stra\u017c Ludowa zebra\u0142a 860 ludzi z broni\u0105 we wskazanych punktach, a 1180 bez broni ustawi\u0142a w szpalerze; towarzystwa i cechy postawi\u0142y 1750 ludzi, m\u0142odzie\u017c – 850; og\u00f3lnie udzia\u0142 wzi\u0119\u0142o 4640 ludzi.<\/strong> Prawie ca\u0142e miasto by\u0142o na nogach.<\/p>\n
Wieczorem o godzinie 7.30 uko\u0144czono ustawienie szpaleru; rozdano przesz\u0142o trzy tysi\u0105ce pochodni i \u015bwiat\u0142a bengalskie. Organizator Stra\u017cy Karol Rzepecki z kolegami patroluj\u0105 od dworca do Bazaru i z powrotem. O godzinie 8 pi\u0119ciu Niemc\u00f3w oficer\u00f3w chce wtargn\u0105\u0107 na dworzec, legitymuj\u0105c si\u0119 depesz\u0105 z Berlina. Komendant Stra\u017cy Ludowej i ca\u0142ego pochodu, Julian Lange, nie wpuszcza oficer\u00f3w na dworzec; [Stanis\u0142aw] Grodzki i [Edmund] Krauses\u0105 gotowi gwa\u0142t odeprze\u0107 gwa\u0142tem na czele swych kompanii. Nareszcie przez Pi\u0142\u0119, Oborniki, z p\u00f3\u0142godzinnym op\u00f3\u017anieniem przyje\u017cd\u017caj\u0105 pa\u0144stwo Paderewscy wraz z Anglikami.<\/p>\n
T\u0142um olbrzymi! Entuzjazm nie do opisania! Na dworcu gasn\u0105 wszystkie \u015bwiat\u0142a, ale za to zab\u0142ys\u0142y tysi\u0119czne pochodnie. W otoczeniu go\u015bci – [Wojciech] Korfanty; wyst\u0119puj\u0105 dr [Czes\u0142aw] Meissner, dr [Celestyn] Rydlewski i prawi\u0105 przywitania; wsiadaj\u0105 do powoz\u00f3w i w otoczeniu Rady Ludowej miasta Poznania, cech\u00f3w, towarzystw itd. jad\u0105 st\u0119pem do miasta. Krocz\u0105c miarowo, uroczy\u015bcie i wolno, poprzedza ich do Bazaru zbrojna kompania stra\u017cy z Langiem i pluton St. Rybki. Kapela gra hymny narodowe. Anglik\u00f3w do hallu wnie\u015bli \u017co\u0142nierze na barkach; dziwno im by\u0142o, \u017ce z takim entuzjazmem witali ich ludzie w mundurach niemieckich! Dr Krysiewicz wita Paderewskiego, Korfanty Anglik\u00f3w; odpowiada Rawlings. Potem przem\u00f3wi\u0142 Paderewski, g\u0142osz\u0105c program Polski wolnej, szcz\u0119\u015bliwej, wielkiej, ludowej! Z okna wyg\u0142osi\u0142 raz jeszcze przemow\u0119 do tysi\u0119cznej rzeszy. Najwy\u017csze napi\u0119cie. S\u0142awa!! Niech \u017cyje!!<\/p>\n
U mecenasa [Jarogniewa] Drw\u0119skiego prezydenta miasta, odby\u0142 si\u0119 bankiet; przemawiali gospodarz, [W\u0142adys\u0142aw] Seyda Paderewski, Korfanty i dr Rydlewski. Stolica Wielkopolski u\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 do snu, nie przewiduj\u0105c, co j\u0105 czeka nazajutrz.<\/p>\n
W pi\u0105tek 27 grudnia w po\u0142udnie 12 tysi\u0119cy dzieci<\/strong> pod opiek\u0105 Stra\u017cy Ludowej przedefilowa\u0142o z pie\u015bni\u0105 na ustach przed oknami pa\u0144stwa Paderewskich i Anglik\u00f3w.<\/p>\n
<\/div>\nTo doprowadzi\u0142o Niemc\u00f3w do w\u015bciek\u0142o\u015bci, a zarazem do czyn\u00f3w nierozwa\u017cnych. Na podw\u00f3rzu koszar 6. pu\u0142ku grenadier\u00f3w zebrali si\u0119 hakaty\u015bci i uczniaki. W zwartym pochodzie – z nabit\u0105 broni\u0105 \u2013 wyruszyli do centrum miasta. Reakcyjni oficerowie byli prowodyrami. Napadli na dom i biura NRL przy ulicy \u015bw. Marcin 40, zdarli, zdeptali sztandary ententy, zdemolowali sprz\u0119ty, uczynili to samo u krawca Czerwi\u0144skiego przy ulicy 27 Grudnia (Berli\u0144 20) i w kawiarni \u201eGrand Cafe” Goralskiego przy placu Wolno\u015bci 18, przy czym oficerowie pukali z browning\u00f3w i rewolwer\u00f3w.<\/p>\n
Opu\u015bciwszy po godzinie 4 zebranie naczelnik\u00f3w Stra\u017cy Ludowej, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142em, aby si\u0119 przebra\u0107 we frak i czyni\u0107 honory na bankiecie w Bazarze, otrzyma\u0142em na Piekarach telefoniczne wezwanie o pomoc, albowiem \u201eNiemcy szturmuj\u0105 i demoluj\u0105 Bank Zwi\u0105zku” przy Alejach. Natychmiast telefonowa\u0142em do kilku odwach\u00f3w Stra\u017cy Ludowej i do naczelnej komendy, aby gromadzi\u0107 kompanie, wydawa\u0107 bro\u0144 i spieszy\u0107 w centrum miasta z pomoc\u0105. Ju\u017c poprzednio zwo\u0142a\u0142 druh J\u00f3zef Tucholski zebranie, a naczelnicy w liczbie kilkunastu rozbiegli si\u0119 na swoje odwachy po ludzi i bro\u0144. W\u015br\u00f3d huku karabin\u00f3w i \u015bwistu kul dosta\u0142em si\u0119 do Bazaru.<\/p>\n
Ju\u017c w po\u0142udnie dnia tego odgra\u017ca\u0142 si\u0119 Blankertz'” wobec Rybki i [Hieronima] Grze\u015bkowiaka, \u017ce ka\u017ce policji i wojsku usun\u0105\u0107 angielskie chor\u0105gwie. W tym samym czasie \u017co\u0142nierze niemieccy urz\u0105dzali zbi\u00f3rki na placu i przed teatrem i szczuli na Polak\u00f3w. Panowicz, Gniewo\u0144ski s\u0105 tego \u017cywymi \u015bwiadkami, a nauczycielka L. donios\u0142a, \u017ce o godzinie 12 w po\u0142udnie mieli Niemcy w Zoologu zebranie, gdzie wr\u0119cz zach\u0119cano do gwa\u0142t\u00f3w. Grzmi Deutschland \u00fcber alles<\/em>, Wacht am Rhein<\/em> \u2013 wal\u0105 Niemcy od zamku przez ulice Wiktorii i Berli\u0144sk\u0105 do Bazaru, do Banku Zwi\u0105zku, by zakosztowa\u0107 w burdach i grabie\u017cy! W Banku Zwi\u0105zku strzelili do jednego z dyrektor\u00f3w, demolowali jednak kr\u00f3tko, bo ich wyparto i drzwi zatarasowano; gdy wyszli na ulic\u0119, otrzymali ogie\u0144 od strony Bazaru. W mig zebra\u0142a si\u0119 Stra\u017c Ludowa na odwachach i stan\u0119\u0142a pod broni\u0105. Z Wildy przybyli Franciszek Masady\u0144ski i Antoni Wysocki z kompani\u0105 i rozwin\u0119li si\u0119 przed Bazarem; do nich przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 Stanis\u0142aw Rybka, zast\u0119pca komendanta Maciaszka, kt\u00f3ry przebywa\u0142 w Bazarze. Potr\u00f3jna polska salwa tej kompanii zmiot\u0142a wszelkich Niemc\u00f3w z placu Wolno\u015bci i Alei, zmiot\u0142a ich sprzed Banku Zwi\u0105zku; pochowali si\u0119 w budynkach: Hotelu Rzymskim, muzeum, policji, landszafcie i na poczcie. Lange, zachowuj\u0105c dow\u00f3dztwo kompanii Stra\u017cy Ludowych przed Bazarem, stara\u0142 si\u0119 o \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z innymi kompaniami, kaza\u0142 zamkn\u0105\u0107 wyloty ulic Podg\u00f3rnej i Alei przy ko\u015bciele \u015bw. Marcina i gromadzi\u0142 posi\u0142ki. W Bazarze natomiast.. chaos! W dolnej sali sto\u0142y nakryte na 120 os\u00f3b… puste! S\u0142u\u017cba, kobiety przera\u017cone; przynosz\u0105 rannych; lekarze opatruj\u0105 w bocznym pokoju. Przepuszczamy ludzi uciekaj\u0105cych z placu przez sal\u0119 i podw\u00f3rze na ulic\u0119 Kozi\u0105 – og\u00f3\u0142em ze 300 ludzi przesun\u0119\u0142o si\u0119 g\u0119siego poprzez sto\u0142y. W salce, w sieni setki ludzi; wojskowi z cywilnymi; Maciaszek, Korfanty, Lange, Rybka, Wysocki radz\u0105 co czyni\u0107, co nakaza\u0107. Jan Ch\u0142apowski, Daniel K\u0119szycki, W\u0142odzimierz Raczy\u0144ski ze Stajkowa ranny w zaszczytnej walce ulicznej w Czarnkowie, kt\u00f3ry ju\u017c by\u0142 z w\u0142asnych funduszy przygotowa\u0142 kulomioty i karabiny w swym powiecie, i inni obywatele z prowincji. M. Paluch, B. Hulewicz wpadaj\u0105 co chwil\u0119, badaj\u0105 po\u0142o\u017cenie, wybiegaj\u0105, by wyda\u0107 rozkazy lub samym czynnie walczy\u0107. A by\u0142o nad czym radzi\u0107, bo znajdowa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas w Poznaniu i promieniu fortecznym oko\u0142o 15 tysi\u0119cy pruskiego \u017co\u0142dactwa. Odpowiedzialno\u015b\u0107 nie lada.<\/p>\n
Bankiem Zwi\u0105zku zosta\u0142 ranny w r\u0119k\u0119 intendent Stra\u017cy Ludowej J\u00f3zef Pyszczy\u0144ski kiedy broni\u0142 od \u015bmierci oficera pruskiego, kt\u00f3ry strzela\u0142 do banku. Ten\u017ce Pyszczy\u0144ski pobieg\u0142 do masztalarni i z szoferem [Julianem] Maciejewskim pojecha\u0142 po bro\u0144; gdy spostrzeg\u0142, \u017ce na zamku i przy ulicy Wroc\u0142awskiej (Zielona Kawiarnia) bro\u0144 ca\u0142a ju\u017c rozdana. Pojecha\u0142 do barak\u00f3w przed Bram\u0105 D\u0119bi\u0144sk\u0105; tam otrzyma\u0142 ogie\u0144 od pionier\u00f3w wildeckich, kt\u00f3rzy d\u0105\u017cyli do miasta. Niezra\u017cony, dopada do barak\u00f3w, bior\u0105c karabiny i amunicj\u0119. Z pomoc\u0105 J\u00f3zefa Smoli\u0144skiego i Matejczyka nawraca jeszcze dwa razy i rozdaje t\u0119 bro\u0144 mi\u0119dzy lud przy ulicy Wroc\u0142awskiej, przy Rynku i na Chwaliszewie. Zabrawszy z W. Stroi\u0144skim na odwachu w Rynku kulomiot i pos\u0142awszy obsad\u0119 odwachu po przekonywaj\u0105cej przemowie do ich koszar, pojecha\u0142 do fortu Raucha, sk\u0105d przywi\u00f3z\u0142 r\u0119czne granaty do Bazaru. Dalej uda\u0142 si\u0119 do depot artylerii i stamt\u0105d, gro\u017c\u0105c urz\u0119dnikom browningiem, zabra\u0142 dwa tysi\u0105ce karabin\u00f3w i zawi\u00f3z\u0142 je do Bazaru i muzeum.<\/p>\n
Tymczasem walki rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 tak\u017ce na przedmie\u015bciach. Stra\u017c Ludowa ze \u015bw. \u0141azarza zdoby\u0142a 27 grudnia forty: 8, 8a i 9, zabra\u0142a oko\u0142o 30 je\u0144c\u00f3w, saper\u00f3w, wiele granat\u00f3w r\u0119cznych, amunicji i przybor\u00f3w wojennych. Na Je\u017cycach, na Wildzie, przy zamku, na Chwaliszewie, wsz\u0119dzie strzelanina. Kubiak z 2. kompani\u0105 Stra\u017cy Bezpiecze\u0144stwa zajmuje prochowni\u0119 przy szosie swarz\u0119dzkiej. Naprzeciwko zamku ulokowali si\u0119 Niemcy w landszafcie, na poczcie i w domu naprzeciw akademii i pra\u017cyli ogniem na nasz odwach zamkowy, zabarykadowany w zamkowych sklepach. Kompanie POWZP i Stra\u017cy Ludowej id\u0105ce z Je\u017cyc i \u0141azarza pryska\u0142y pod celnym ogniem Prusak\u00f3w i musia\u0142y zamek okr\u0105\u017ca\u0107.<\/p>\n
Na placu Piotra szed\u0142 ogie\u0144 gwa\u0142towny z wie\u017cyc ko\u015bcio\u0142a luterskiego i wy\u017cszego pi\u0119tra naro\u017cnika Piekar. Tutaj odznaczyli si\u0119 kapral Ska\u0142ecki i szeregowiec P\u0142och, bior\u0105c do niewoli oficera Niemca, kt\u00f3ry zabi\u0142 strza\u0142em z browninga Polaka. Niemcy bowiem w nocy poprzedniej obsadzili gmachy publiczne, rz\u0105dowe, ko\u015bcio\u0142y i strategicznie wa\u017cne domy prywatne, zamieszka\u0142e przez ich rodak\u00f3w. Micha\u0142 Pawlak zawozi bro\u0144 z fortu Raucha i przyleg\u0142ych szop do sk\u0142adnicy POWZP przy Wielkich Garbarach 53. Sto\u0142pi\u0144ski i Talarczyk z 3. kompanii Stra\u017cy Bezpiecze\u0144stwa d\u0105\u017c\u0105 ko\u0142o zamku do miasta; 2. pluton zostaje przy zamku jako pomoc dla odwachu Stra\u017cy Ludowej; 3. pluton d\u0105\u017cy do Bazaru. Tymczasem wyruszy\u0142a jeszcze do miasta 1. kompania Stra\u017cy Bezpiecze\u0144stwa pod Edmundem Krausem i Kazimierzem Walkowiakiem z fortu Prittwitza. Otrzymawszy ogie\u0144 z policji u wylotu ulicy Nowej nawr\u00f3ci\u0142a i przez Now\u0105, Rynek, ko\u0142o poczty przez Fryderykowsk\u0105 dosta\u0142a si\u0119 na Teatraln\u0105, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a tak\u017ce udzia\u0142 w odebraniu policji. Przed Bazarem ppor. [Zygmunt] \u0141aki\u0144ski nakazuje zamkn\u0105\u0107 [Tadeuszowi] Przyjemskiemu ponownie ulic\u0119 Podg\u00f3rn\u0105 i Aleje od \u015bw. Marcina, aby zabezpieczy\u0107 ty\u0142y tym, kt\u00f3rzy maj\u0105 uderzy\u0107 na policj\u0119.<\/p>\n
\u00a0Tymczasem zjawia si\u0119 o godzinie 6 w Bazarze, w przedsionku portiera Bazaru, Blankertz, decernent policji, i proponuje zawieszenie broni; stawia warunek, aby Polacy bro\u0144 wydali, a w\u00f3wczas Prusacy wr\u00f3c\u0105 do koszar. Halas, wrzask; obskoczy\u0142o go z 50 ludzi, a ka\u017cdy wtr\u0105ca swoje trzy grosze. Maciaszek, Paluch, Hulewicz, Sikorski Lange, Rybka, \u0141aki\u0144ski, Korfanty ledwo si\u0119 mog\u0105 op\u0119dzi\u0107 od cywilnych strateg\u00f3w, genialnych doradc\u00f3w, redaktor\u00f3w i go\u015bci bankietowych. Stan\u0119\u0142o na tym, \u017ce Anglik Rawlings i kilku innych uda\u0142o si\u0119 z Blankertzem do gubernatorstwa, by uzgodni\u0107 warunki zawieszenia broni.<\/p>\n
Komenderuj\u0105cy genera\u0142 pruski przyzna\u0142, \u017ce straci\u0142 w\u0142adz\u0119 nad wojskiem, a gen. Schimmelpfennig o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce tu nie Polska, lecz Prusy i \u017ce sztandar\u00f3w ententy wywiesza\u0107 w Prusach nie wolno! Wracaj\u0105cy do Bazaru u\u0142o\u017cyli si\u0119 \u2013 mimo rzekomo zerwanych pertraktacji \u2013 \u017ce obie strony zaprzestan\u0105 walki, a wojsko wr\u00f3ci do koszar.<\/p>\n
By\u0142o ju\u017c po godzinie 7, gdy Niemcy z policji rozpocz\u0119li ogie\u0144 na nowo; Blankertz albo zdradzi\u0142, albo straci\u0142 w\u0142adz\u0119 nad swymi \u017co\u0142dakami. Teraz przebra\u0142a si\u0119 miarka polskiej cierpliwo\u015bci. Rozes\u0142ano rozkazy.\u00a0Od strony zamku przedar\u0142 si\u0119 3. pluton z 3. kompani\u0105 i 7. kompania Stra\u017cy Bezpiecze\u0144stwa pod ppor. [Stefanem] Witkowskim na ulic\u0119 Berli\u0144sk\u0105; od Teatralnej wali 1. kompania Stra\u017cy Bezpiecze\u0144stwa, od Bazaru podchodzi wildecka Stra\u017c Ludowa i kompania \u0141aki\u0144skiego Stra\u017cy Bezpiecze\u0144stwa. Prusacy pra\u017c\u0105 z kulomiot\u00f3w i karabin\u00f3w tak rz\u0119si\u015bcie, \u017ce dost\u0119p na plac przed policj\u0119 jest prawie niemo\u017cliwy. Ale 3. pluton z 3. kompanii z druhem Franciszkiem Ratajczakiem na czele przebija si\u0119 do ulicy Rycerskiej; tu pada Ratajczak ra\u017cony dziewi\u0119cioma kulami i ginie \u015bmierci\u0105 bohatersk\u0105; przy nim kilku rannych.\u00a0<\/p>\n
<\/div>\nCzes\u0142aw Wichrowski, by\u0142y nauczyciel, starzec, pali z tr\u00f3jrurki do o\u015bwietlonego okna policji, gdzie stal kulomiot, zabija dw\u00f3ch \u017co\u0142dak\u00f3w i ratuje od \u015bmierci rannego Aleksandra Stawskiego. Umie\u015bciwszy w sieni rannego Ratajczaka<\/strong>, posy\u0142a dla\u0144 po ksi\u0119dza. [Stanislaw] Nogaj, [W\u0142adys\u0142aw] Metler, Pijanowski wpadaj\u0105 na stoj\u0105cy przed policj\u0105 drugi kulomiot, Prusacy zabieraj\u0105 go i uciekaj\u0105 do wn\u0119trza, by broni\u0107 si\u0119 dalej. Jest ich oko\u0142o 80. Z naro\u017cnika ulicy Rycerskiej, z mieszkania [Mieczys\u0142awa] Grzybkowskiego, pra\u017c\u0105 peowiacy do Prusak\u00f3w \u00a0stoj\u0105cych w oknach. Jest wielu rannych, kilku zabitych. Wreszcie przybywaj\u0105 Lange, Rybka i czterech \u017co\u0142nierzy, wo\u0142aj\u0105c: \u201eHalt! Halt!\u201d. Wchodz\u0105 do wn\u0119trza policji, by Prusak\u00f3w wezwa\u0107 do z\u0142o\u017cenia broni. Oko\u0142o 300 Polak\u00f3w stoi na placyku policyjnym, gotowych do ataku; wydano rozkaz do szturmu, gdyby Lange i Rybka po kilku minutach nie wyszli; narada si\u0119 przeci\u0105ga\u0142a \u2013 nasi ju\u017c rozpocz\u0119li ogie\u0144 \u2013 gdy wtem Lange swym stentorowym g\u0142osem kaza\u0142 z okna ognia zaprzesta\u0107 i og\u0142osi\u0142 poddanie si\u0119 Niemc\u00f3w. Poszli pod eskort\u0105, bez naboj\u00f3w, do koszar; w budynku znaleziono dwa kulomioty, osiem pas\u00f3w wystrzelanych, 50 i kilka karabin\u00f3w. Policja zdobyta! Zwyci\u0119stwo!<\/p>\n
Ju\u017c poprzednio wzi\u0119li Polacy muzeum o wp\u00f3\u0142 do sz\u00f3stej wieczorem, a przyczynili si\u0119 do tego Aleksander Ratajczak (otworzy\u0142 bram\u0119 wytrychem), [Leon] Blaszak, Jan Kalinowski, Jan K\u0105kolewski, Nelken, Franciszek Masady\u0144ski, Roman Wilkanowicz, [Franciszek] Milewski i inni. Na dachu muzeum St. Nogaj umie\u015bci\u0142 p\u00f3\u017aniej kulomiot zdobyty przed gmachem policji.<\/p>\n
Arsena\u0142 przy Wielkich Garbarach zosta\u0142 tak\u017ce cudem zaj\u0119ty przez [Franciszka] Budzy\u0144skiego i Emiliana Matern\u00e9, kt\u00f3rzy maj\u0105c auto ci\u0119\u017carowe i kulomiot, szerzyli postrach w ca\u0142ym mie\u015bcie, nie maj\u0105c wi\u0119cej jak 20 ludzi pod sob\u0105. Pomogli im przy tym Edmund Krause i J\u00f3zef Kurczewski tak skutecznie, \u017ce w bardzo kr\u00f3tkim czasie rozdano mi\u0119dzy lud rzemie\u015blniczo-roboczy tamtej dzielnicy kilka tysi\u0119cy karabin\u00f3w, bagnet\u00f3w, wiele amunicji i przybor\u00f3w wojskowych.<\/p>\n
Tymczasem Stra\u017c Ludowa zaj\u0119\u0142a poczt\u0119 na przedmie\u015bciu \u0142azarskim. Zamek utrzymywa\u0142 ci\u0105gle w naszych r\u0119kach Seweryn Rutkowski z p\u00f3\u0142kompani\u0105 Stra\u017cy Ludowej i sypa\u0142 kulami na Prusak\u00f3w dzier\u017c\u0105cych poczt\u0119 i now\u0105 landszaft\u0119. Odwach g\u0142\u00f3wny na Rynku zosta\u0142 pod komend\u0105 druha Juliana Maciejewskiego, daj\u0105c pomoc do Bazaru i w stron\u0119 dolnej dzielnicy miasta.<\/p>\n
Oko\u0142o godziny 8 wieczorem zapanowa\u0142 w centrum miasta wzgl\u0119dny spok\u00f3j. Kompania k\u00f3rnicka (120 ludzi), kt\u00f3ra w\u015br\u00f3d zmierzchu i mrozu przyby\u0142a oko\u0142o 6 na podw\u00f3rze Bazaru pod dow\u00f3dztwem Stanis\u0142awa Celichowskiego i Sylwestra Gawrycha \u2013 na pomoc druhom pozna\u0144skim, podnosz\u0105c znacznie ducha walcz\u0105cych \u2013 zosta\u0142a zakwaterowana cz\u0119\u015bciowo w Bazarze, gdzie urz\u0105dzono jad\u0142odajni\u0119 pod Adamem Ch\u0142apowskim i [Edmundem] Niemojewskim, a cz\u0119\u015bciowo w koszarach. G\u0119ste patrole uliczne, posterunki na odwachach i za\u0142ogi- na zdobytych punktach pilnowa\u0142y bezpiecze\u0144stwa w ustawicznej gotowo\u015bci do walki. Tymczasem w Bazarze odbywa si\u0119 skromny bankiet, a go\u015bcie, z kt\u00f3rych zaledwie po\u0142owa si\u0119 stawi\u0142a \u2013 w tym kilkana\u015bcie pa\u0144 \u2013 mieli do\u015b\u0107 zwarzone miny. Paderewscy, przeniesieni z pokoj\u00f3w frontowych, gdzie pada\u0142y kule, do pokoj\u00f3w odleg\u0142ych, nie stawili si\u0119. Anglik Wade przem\u00f3wi\u0142 kr\u00f3tko, dzi\u0119kuj\u0105c za owacje i… wyszed\u0142 pisa\u0107 raport. Pom\u0119czeni oficerowie Paluch, Hulewicz, [Zbigniew] Ostror\u00f3g-Gorze\u0144ski szybko posilili si\u0119 i znikn\u0119li, udaj\u0105c si\u0119 do dalszej pracy. Po godzinie 9 go\u015bcie si\u0119 rozeszli. Tymczasem nadesz\u0142y z\u0142owrogie wie\u015bci, \u017ce Niemcy wysy\u0142aj\u0105 posi\u0142ki z Leszna, Frankfurtu i Szczecina, aby Pozna\u0144 odebra\u0107, wzgl\u0119dnie zabezpieczy\u0107. Zwr\u00f3cono wi\u0119c baczn\u0105 uwag\u0119 na dworzec. Jako pierwszy wkroczy\u0142 na dworzec oddzia\u0142 maszynowy pod komend\u0105 kaprala Kowalewskiego w sile 40 ludzi. P\u00f3\u017aniej, oko\u0142o 9.30 przyby\u0142 sier\u017cant [Stanis\u0142aw] Krystkowiak z 60 lud\u017ami z kompanii Grodzkiego (z fortu Prittwitza). Zaufany doni\u00f3s\u0142 mu, \u017ce telefonem awizowano z Leszna posi\u0142ki 500 ludzi. Niemcy nadjechali oko\u0142o 0.30 w nocy na drugi tor. Rozbrojono ich pod gro\u017ab\u0105 granat\u00f3w i kierownictwem Krystkowiaka i Rajewskiego, \u00f3wczesnego komendanta dworca. Zabrano 500 karabin\u00f3w z bagnetami, pasy z \u0142adownicami, amunicje i odstawiono to wszystko do Bazaru. Jeden z zuch\u00f3w z\u0142owi\u0142 oficera Niemca wracaj\u0105cego z Ukrainy i odebra\u0142 mu 160 tysi\u0119cy marek. O godzinie 2 w nocy Niemcy odjechali I\u017cejsi z powrotem do Leszna i Wschowy.<\/p>\n
O tej samej porze nadjecha\u0142 rzeczywi\u015bcie drugi poci\u0105g towarowo-wojskowy z Krzy\u017ca. Przej\u0119to 10 kulomiot\u00f3w, cztery skrzynie r\u0119cznych granat\u00f3w, podczas gdy r\u0119czn\u0105 bro\u0144 odebrano Niemcom ju\u017c wcze\u015bniej w Szamotu\u0142ach. Na dworcu ustawiono zaraz sze\u015b\u0107 kulomiot\u00f3w na dalsze przywitanie nieproszonych go\u015bci; reszt\u0119 odes\u0142a\u0142 komendant Lange do Bazaru. Od zachodu (Frankfurtu i Berlina) przybywaj\u0105cych Niemc\u00f3w powstrzymali nasi pod wodz\u0105 kapitana [Kazimierza] Zenktelera\u201c w Opalenicy i Buku, a odebrawszy im bro\u0144, odes\u0142ali ho\u0142otk\u0119 t\u0119 do domu.<\/p>\n
Tak tedy pierwszego dnia walki byli\u015bmy panami ca\u0142ego Starego Miasta. W r\u0119ku naszym by\u0142y: Bazar (Jan Maciaszek, Stanis\u0142aw Rybka), muzeum (Jan Kalinowski, Henryk Beychler), policja (Julian Lange), zamek (Seweryn Rutkowski), dworzec (Rajewski, [Stefan] R\u00f3\u017calski, Przepierzy\u0144ski), prochownia przy szosie swarz\u0119dzkiej, odwach Raczy\u0144skiego w Rynku (Julian Maciejewski), koszary 20. pu\u0142ku artylerii (Maksymilian Koz\u0142owski), reduta Grolmana (Wierzejewski, Tomaszewski), fort Raucha (Edmund Krause), fort Prittwitza (Stanis\u0142aw Grodzki), dalsze wszelkie odwachy Stra\u017cy Ludowej na Wildzie (Antoni Wysocki), Je\u017cycach (Franciszek Lauffer), Chwaliszewie (Antoni Jahns), \u0141azarzu (Chudziak), stacja telegraficzna (Karwatka). W gubernatorstwie rz\u0105dzili ju\u017c [Hieronim] Grze\u015bkowiak, [Mieczys\u0142aw] Paluch, [Bohdan] Hulewicz, [Bronis\u0142aw] Sikorski i ca\u0142e grono wojskowych Polak\u00f3w im podleg\u0142ych. Nie uronili\u015bmy niczego, a wykurzyli\u015bmy Prusak\u00f3w z kilku strategicznie wa\u017cnych gmach\u00f3w. Wojsko niemieckie struchla\u0142o, bo nie przewidzia\u0142o takiego wyniku i siedzia\u0142o cicho przez noc ca\u0142\u0105 a\u017c do po\u0142udnia w koszarach.<\/p>\n
Gdyby tej nocy Komisariat lub [Jan] Maciaszek m\u00f3g\u0142 lub umia\u0142 zwo\u0142a\u0107 na narad\u0119 przedstawicieli Stra\u017cy Ludowej, POWZP, Stra\u017cy Bezpiecze\u0144stwa i skaut\u00f3w gdyby mo\u017cna by\u0142o skoordynowa\u0107 d\u0105\u017cenia i pogodzi\u0107 wszelkie rozbie\u017cne dot\u0105d kierunki, a stworzy\u0107 po rzeczowej dyskusji, zbadaniu sytuacji i s\u0142abo\u015bci Niemc\u00f3w jednolit\u0105 komend\u0119, natenczas m\u00f3g\u0142 by\u0107 Pozna\u0144 oswobodzonym po 24 godzinach. Uzyskana wiara w siebie i w pomoc z prowincji ponios\u0142aby znaki nasze w kr\u00f3tkim czasie ponad Ba\u0142tyk i sine fale Odry! Niestety, nie by\u0142o Ko\u0142\u0142\u0105taj\u00f3w miedzy nami ni Czarnieckich, Ko\u015bciuszk\u00f3w, Napoleon\u00f3w \u2013 nasz Komisariat nie zna\u0142 si\u0142y militarnej Nilink<\/a>emc\u00f3w. Dlatego te\u017c nie chcia\u0142 bra\u0107 na siebie strasznej odpowiedzialno\u015bci. Zdenerwowanie komendant\u00f3w, nieufno\u015b\u0107, wsp\u00f3\u0142zawodnictwo, brak szczero\u015bci, zm\u0119czenie by\u0142y powodem, \u017ce nikt nie da\u0142 inicjatywy do \u201eporz\u0105dnej roboty”, do stworzenia \u201ewodza i sztabu”. I wojowali\u015bmy dalsze dziewi\u0119\u0107 dni, ka\u017cdy na swoj\u0105 r\u0119k\u0119 z uszczerbkiem dla ca\u0142o\u015bci sprawy!! Na razie \u2013 zwyci\u0119\u017cyli\u015bmy: w najwi\u0119kszym napi\u0119ciu nerw\u00f3w oczekiwa\u0142 ka\u017cdy z nas nast\u0119pnego rana.<\/p>\n
W sobot\u0119 dnia 28 grudnia rozpocz\u0119\u0142y obie strony walcz\u0105ce od samego rana prac\u0119 sw\u0105 od wywiad\u00f3w i wzmocnienia stanowisk. …”<\/p>\n
<\/p>\n
Wie\u015bci o walkach w Poznaniu roznios\u0142y si\u0119 po ca\u0142ej Wielkopolsce. Wsz\u0119dzie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 potyczki z Prusakami. Powstanie by\u0142o bowiem przygotowywane. Bo wsz\u0119dzie ju\u017c wrza\u0142o i cho\u0107 szykowano si\u0119 na p\u00f3\u017aniejszy termin, to okoliczno\u015bci spowodowa\u0142y, \u017ce wybuch\u0142o w\u0142a\u015bnie w tym momencie. Na pocz\u0105tku – jak to wida\u0107 ze wspomnie\u0144, Karola Rzepeckiego, kt\u00f3ry 31 grudnia mianowany zosta\u0142, przez Rad\u0119 Ludow\u0105, tymczasowym prezydentem policji w Poznaniu, wszystko dzia\u0142o si\u0119 spontanicznie i na pocz\u0105tku do\u015b\u0107 chaotycznie. W wielu miejscach uda\u0142o si\u0119 wykorzysta\u0107 element zaskoczenia, w wielu Prusacy bronili si\u0119 zaciekle. Ale nie by\u0142o ju\u017c mo\u017cliwo\u015bci, by to zatrzyma\u0107. Wola odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci by\u0142a zbyt silna i doprowadzi\u0142a do zwyci\u0119stwa. Powstanie Wielkopolskie przynios\u0142o oczekwany efekt – zrzucenie niewoli pruskiej.<\/p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default”][et_pb_column _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” type=”4_4″][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ sticky_enabled=”0″]
Wspomnienia Karola Rzepeckiego zosta\u0142y wydane pt. „Powstanie grudniowe w Wielkopolsce 27.12.1918” i s\u0105 udost\u0119pnione w Leszczy\u0144skiej Bibliotece Cyfrowej \u2014 link<\/a><\/em><\/p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_toggle title=”Powi\u0105zane tre\u015bci:” open=”on” open_toggle_text_color=”#2a5a53″ icon_color=”#f0f2f3″ open_icon_color=”#f0f2f3″ admin_label=”Powi\u0105zane tre\u015bci – guzik” _builder_version=”4.16″ title_text_color=”#2a5a53″ body_text_color=”#2a5a53″ background_color=”#ffffff” z_index_tablet=”500″ title_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” title_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” title_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” closed_title_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” closed_title_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” closed_title_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” border_radii=”on|0px|0px|0px|0px” border_color_all=”#2a5a53″ border_width_top=”10px” border_width_top_tablet=”10px” border_width_top_phone=”10px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” saved_tabs=”all” global_colors_info=”{}”]
\n
- \u201eMieczys\u0142aw Paluch \u2014 Cz\u0142owiek, Powstaniec, Dow\u00f3dca \u2014 Powstanie Wielkopolskie, Powstania \u015al\u0105skie, Wyspa W\u0119\u017c\u00f3w\u201d – film dok.<\/a><\/li>\n
- Zamach na Ratusz \u2013 13 listopada 1918 roku w Poznaniu \u2013 wspomnienie<\/a><\/li>\n
- „Zdobycie \u0141awicy” – film<\/a>\u00a0<\/li>\n
- Wspomnienia z Powstania Wielkopolskiego \u2013 Zdobycie lotniska na \u0141awicy<\/a><\/li>\n
- Przysi\u0119ga Armii Wielkopolskiej<\/a><\/li>\n<\/ul>[\/et_pb_toggle][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ prev_background_color=”#ffffff” _builder_version=”4.16″ background_color=”#2a5a53″ top_divider_style=”slant2″ top_divider_flip=”horizontal” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.16″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_text admin_label=”Polecane artykuly” _builder_version=”4.16″ text_font=”|||on|||||” text_font_size=”17px” background_layout=”dark” custom_css_main_element=”border-bottom: 1px solid #2A5A53;” saved_tabs=”all” global_colors_info=”{}”]
Polecane artyku\u0142y<\/h1>\r[\/et_pb_text][et_pb_blog fullwidth=”off” posts_number=”12″ include_categories=”3″ show_more=”on” show_author=”off” show_date=”off” show_categories=”off” admin_label=”Artyku\u0142y – Historia” _builder_version=”4.16″ z_index_tablet=”500″ header_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” header_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” header_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” meta_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” meta_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” meta_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” read_more_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” read_more_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” read_more_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” pagination_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” pagination_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” pagination_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_link_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_link_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ul_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ul_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_ol_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_ol_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” body_quote_text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” body_quote_text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” box_shadow_horizontal_tablet=”0px” box_shadow_vertical_tablet=”0px” box_shadow_blur_tablet=”40px” box_shadow_spread_tablet=”0px” box_shadow_horizontal_image_tablet=”0px” box_shadow_vertical_image_tablet=”0px” box_shadow_blur_image_tablet=”40px” box_shadow_spread_image_tablet=”0px” text_shadow_horizontal_length_tablet=”0px” text_shadow_vertical_length_tablet=”0px” text_shadow_blur_strength_tablet=”1px” global_colors_info=”{}”]\r[\/et_pb_blog][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Listopad i grudzie\u0144 1918 roku w Poznaniu i w Wielkopolsce to czas szczeg\u00f3lny. Z jednej strony \u2013 to czas oczekiwania na decyzje polityczne, kt\u00f3re mia\u0142y zapa\u015b\u0107 na odleg\u0142ych salonach mi\u0119dzynarodowych. Z drugiej \u2013 czas gor\u0105czkowych przygotowa\u0144 do odzyskania wolno\u015bci we w\u0142asny spos\u00f3b. Nikt nie spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie 27 grudnia 1918 roku sprawy przybior\u0105 taki obr\u00f3t. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3705,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"
Tadeusz Jeziorowski - cz\u0142onek Komisji Heraldycznej<\/p>
W symbolice mi\u0119dzynarodowej najwa\u017cniejszym znakiem identyfikuj\u0105cym pa\u0144stwo w gronie innych jest\u00a0herb\u00a0pa\u0144stwowy. Herb to znak utworzony z god\u0142a umieszczonego w polu tarczy herbowej.
Herbem Rzeczypospolitej Polskiej, maj\u0105cym nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 \u2013\u00a0Orze\u0142 Bia\u0142y, jest od przesz\u0142o 700 lat widniej\u0105cy w polu czerwonym wizerunek ukoronowanego bia\u0142ego Or\u0142a ze z\u0142otym dziobem i szponami. Tak\u0105 sam\u0105 rol\u0119 jak herb, pe\u0142ni u nas god\u0142o, czyli Orze\u0142 z herbu Rzeczypospolitej, przedstawiony sam, bez tarczy. Znakiem r\u00f3wnorz\u0119dnym, a dzi\u015b w symbolice mi\u0119dzynarodowej nawet dominuj\u0105cym, jest\u00a0flaga pa\u0144stwowa\u00a0\u2013 okre\u015blony zestaw barw wywiedzionych zwykle z herbu pa\u0144stwowego.<\/p>Barwami naszego pa\u0144stwa s\u0105\u00a0biel i czerwie\u0144. Ta ostatnia winna odpowiada\u0107 barwie cynobru, co sprecyzowano dopiero w 1927 r. Jako barwa narodowa dawniej cz\u0119sto wyst\u0119powa\u0142a czerwie\u0144 ciemniejsza \u2013 p\u0105s, karmazyn i zbli\u017cony do tego koloru amarant, co jeszcze dzi\u015b jest b\u0142\u0119dnie uwa\u017cane za w\u0142a\u015bciwy odcie\u0144 polskiej czerwieni. W poziomym uk\u0142adzie, w jakim nasze barwy wyst\u0119puj\u0105 przede wszystkim na fladze pa\u0144stwowej, biel u g\u00f3ry odpowiada bieli Or\u0142a, a czerwie\u0144 u do\u0142u \u2013 czerwieni pola herbowego (tarczy). Ustanowion\u0105 w 1919 r. polsk\u0105 flag\u0119 pa\u0144stwow\u0105 wykonuje si\u0119 zawsze z dw\u00f3ch r\u00f3wnych pas\u00f3w.
Barwy mog\u0105 by\u0107 prezentowane tak\u017ce na innych znakach narodowych, np. na\u00a0chor\u0105giewkach. W\u00f3wczas, w cz\u0119\u015bci swobodnej (po przeciwnej od drzewca), mo\u017ce by\u0107 tr\u00f3jk\u0105tne wci\u0119cie na wz\u00f3r dawnych\u00a0proporczyk\u00f3w\u00a0z lanc u\u0142a\u0144skich spopularyzowanych sukcesami jazdy polskiej w dobie wojen napoleo\u0144skich. Z kolei naramienne\u00a0opaski Armii Krajowej\u00a0czy cz\u0142onk\u00f3w\u00a0\u201eSolidarno\u015bci\u201dz 1980 r. by\u0142y tylko zestawem barw jak na fladze. O wiele starszym uk\u0142adem polskiej bieli i czerwieni jest upinana z nich w ko\u0142o\u00a0kokarda.<\/p>Kokarda, kt\u00f3rej nazwa wywodzi si\u0119 z j\u0119zyka francuskiego, pierwotnie by\u0142a noszon\u0105 na nakryciu g\u0142owy ozdob\u0105 z p\u0119ku wst\u0105\u017cek, co Francuzi nazwali\u00a0cocarde. W XVIII w. u\u0142o\u017cona z bia\u0142ych wst\u0105\u017cek ju\u017c w ko\u0142o, sta\u0142a si\u0119 na kapeluszach mundurowych znakiem przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej. Przyj\u0119\u0142a si\u0119 w innych pa\u0144stwach i st\u0105d w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach jej nazwa brzmi podobnie: w j\u0119zyku w\u0142oskim\u00a0coccarda, niemieckim\u00a0Kokarde, angielskim\u00a0cockade. Tak, jak u nas, tak\u017ce u W\u0119gr\u00f3w jest to\u00a0kok\u00e1rda,\u00a0tylko Szwedzi pisz\u0105\u00a0kokard.<\/p>
W Rzeczypospolitej kokarda pierwotnie te\u017c by\u0142a bia\u0142a, symbolizuj\u0105c kr\u00f3lewsk\u0105 zwierzchno\u015b\u0107 w\u0142adzy nad wojskiem. Pod koniec XVIII w. i w latach Ksi\u0119stwa Warszawskiego noszona na czapkach bywa\u0142a ju\u017c bia\u0142o-czerwona, ale w Kr\u00f3lestwie Polskim sta\u0142a si\u0119 ponownie bia\u0142\u0105. Bia\u0142o-czerwona\u00a0kokarda narodowa\u00a0sankcj\u0119 ustawow\u0105 otrzyma\u0142a dopiero w Powstaniu Listopadowym. Sejm 7 lutego 1831 r. wprowadzi\u0142 kokard\u0119 dwubarwn\u0105, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do przyj\u0119tego powsta\u0144czego herbu Kr\u00f3lestwa Polskiego, przedstawiaj\u0105cego w ukoronowanej tarczy dwudzielnej w s\u0142up, tj. podzielonej pionowo, w czerwonych polach bia\u0142ego Or\u0142a i bia\u0142\u0105 Pogo\u0144 Litewsk\u0105. Herb ten odzwierciedla\u0142 dwoma god\u0142ami obie cz\u0119\u015bci dawnej Rzeczypospolitej. By\u0142 to pierwszy przepis ustalaj\u0105cy nasze bia\u0142o-czerwone barwy narodowe, towarzysz\u0105ce nam nieodmiennie do dzi\u015b.
Bia\u0142o-czerwone kokardy noszono w kolejnych powstaniach narodowych. W 1919 r. sta\u0142y si\u0119 na kr\u00f3tko oficjalnym znakiem powsta\u0144czego wojska w Wielkopolsce, a w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. znaczy\u0142y \u017co\u0142nierzy-ochotnik\u00f3w oraz wspomagaj\u0105cych wojsko duszpasterzy, tzw. kapelan\u00f3w lotnych.<\/p>W 2008 r. przywr\u00f3cenia kokardy narodowej (kt\u00f3re zosta\u0142o zainicjowane ju\u017c w 2006 r. w Poznaniu), podj\u0105\u0142 si\u0119 \u015bp. Lech Kaczy\u0144ski Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Od tej pory bia\u0142o-czerwone kokardy zdobi\u0105 uczestnik\u00f3w \u015bwi\u0105t narodowych \u2013 11 Listopada i 3 Maja.<\/p>
Zgodnie z zasadami podkre\u015blaj\u0105cymi nadrz\u0119dno\u015b\u0107 god\u0142a herbowego, a nie pola tarczy, na kt\u00f3rym god\u0142o wyst\u0119puje,\u00a0kokard\u0119 polsk\u0105\u00a0upina si\u0119 biel\u0105 w \u015brodku. Tylko je\u017celi kokarda ma by\u0107 t\u0142em dla przypinanego na ni\u0105 dodatkowo Or\u0142a, biel jest na zewn\u0105trz, a czerwie\u0144 wype\u0142nia \u015brodek.<\/p>
Bia\u0142o-czerwone kokardy to znak narodowej to\u017csamo\u015bci, st\u0105d zawsze nosimy je na sercu.
Kokarda narodowa\u00a0to nie kotylion!<\/p>ZARZ\u0104DZENIE Nr 5\/MON
MINISTRA OBRONY NARODOWEJ
z dnia 9 kwietnia 2014 r.
w sprawie sposobu i okoliczno\u015bci stosowania symboli Rzeczypospolitej Polskiej w jednostkach Si\u0142 Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej
ROZDZIA\u0141 IV
Barwy Rzeczypospolitej Polskiej
\u00a7 22.
1. Barw bia\u0142o-czerwonych mo\u017cna u\u017cywa\u0107 w jednostkach:
1)\u00a0namalowanych na sprz\u0119cie wojskowym;
2)\u00a0w formie wst\u0119gi podczas uroczysto\u015bci z okazji ods\u0142oni\u0119cia w szczeg\u00f3lno\u015bci tablicy pami\u0105tkowej, pomnika, obelisku oraz otwarcia obiektu lub przekazania sprz\u0119tu;
3)\u00a0w formie szarfy do dekoracji urny z prochami podczas pogrzeb\u00f3w;
4)\u00a0w formie kokard narodowych u\u017cywanych podczas uroczysto\u015bci;
5)\u00a0jako element dekoracji podczas uroczysto\u015bci oraz w salach tradycji;
6)\u00a0na drukach i wydawnictwach wojskowych.
2. Udrapowane tkaniny w barwach bia\u0142o-czerwonych musz\u0105 mie\u0107 bia\u0142y pas u g\u00f3ry, a zawieszone pionowo bia\u0142y pas z lewej strony, patrz\u0105c z przodu.
3. Kokardy narodowe w barwach bia\u0142o-czerwonych:
1)\u00a0mog\u0105 by\u0107 u\u017cywane w szczeg\u00f3lno\u015bci z okazji: Dnia Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, \u015awi\u0119ta Narodowego Trzeciego Maja, \u015awi\u0119ta Wojska Polskiego i Narodowego \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci;
2)\u00a0wpinane s\u0105 z lewej strony w klap\u0119 munduru lub ubioru cywilnego;
3)\u00a0sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z dw\u00f3ch okr\u0119g\u00f3w: bia\u0142ego centralnego oraz okalaj\u0105cego go czerwonego, o \u015brednicy 40 do 60 mm, przy czym promie\u0144 okr\u0119gu bia\u0142ego powinien stanowi\u0107 \u00bd promienia kokardy.<\/p><\/blockquote>","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[22,3],"tags":[83,82,80,81],"class_list":["post-3692","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia","category-historia","tag-powstanie","tag-powstanie-wielkopolskie","tag-poznan","tag-wielkopolska"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3692","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3692"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":174497,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3692\/revisions\/174497"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.o-nauce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}