Drzewo z bliska

Czytelnia, Przyroda, Wideo

Drzewa to jedne z najwspanialszych roślin na Ziemi.

Są to rośliny wieloletnie i między innymi dzięki temu do nich zaliczają się te najstarsze i największe – jak sekwoje czy daglezje w Kalifornii sięgające 100 metrów wysokości, czy nawet jodły i świerki w Polsce, mające po 50 i 60 metrów.
Drzewa to rośliny, które występują na całej naszej planecie, poza Antarktydą, na której od dziesiątków milionów lat już nie rosną. Ostatnio naukowcy amerykańscy na podstawie różnych danych i zdjęć satelitarnych oszacowali, że na Ziemi rośnie obecnie ponad 3 bln 40 mld drzew. Te najbardziej gęste lasy, jak tajga albo borealne lasy iglaste, porastające subarktyczne rejony Ameryki Północnej, Półwyspu Skandynawskiego i Rosji stanowią tylko 24% wszystkich drzew na świecie. Najwięcej drzew – aż 1 bln 390 mld, czyli 43% wszystkich na Ziemi – porasta regiony tropikalne (w samej Amazonii jest ich blisko 400 mld). W klimacie umiarkowanym natomiast, czyli także w Polsce, rośnie około 22% wszystkich drzew na świecie.

Drzewa od zawsze stanowiły najbliższe otoczenie człowieka, choć od zawsze też człowiek wycinał je dla swoich potrzeb. Szacuje się, że obecnie co roku pod naszymi piłami i toporami pada przeszło 15 mld drzew, a według obliczeń naukowców, od początków ludzkiej cywilizacji zmniejszyliśmy ilość drzew na Ziemi o około 46%. A to przecież dzięki procesom zachodzącym w nich życie na Ziemi jest w ogóle możliwe.

Dlatego też coraz częściej mówi się o ochronie i odnawianiu terenów zadrzewionych. Jednak by to robić należy je dobrze poznać  i zrozumieć, że stanowią istotny element różnorodności biologicznej naszego środowiska.

Poniżej informacje do schematów w filmach obok, które w prosty i skrótowy sposób dotykają najważniejszych zagadnień dotyczących drzewa — jego budowy, istotnych procesów życiowych w nim zachodzących oraz współistnienia z innymi organizmami, np. grzybami.

Budowa drzewa

Budowa drzewa

Najprościej — w budowie drzewa — możemy wyróżnić dwie części — część nadziemną i część podziemną.

Każda z nich spełnia inne funkcje, ale ich wzajemna zależność jest niepodważalna. Część nadziemna — to przede wszystkim pień i korona. Część podziemna to cały, skomplikowany system korzeniowy.

Życie roślin związane jest ze zjawiskiem fotosyntezy. Jest to najważniejsza przemiana biochemiczna na Ziemi. Proces ten pozwala między innymi na utrzymanie wysokiego poziomu tlenu w atmosferze, który jest przecież niezbędny do życia roślin, zwierząt i nas — czyli wszystkiego, co żyje na Ziemi.  Zjawisko fotosyntezy zachodzi z udziałem światła, w komórkach zawierających chlorofil, a więc przede wszystkim w liściach roślin, czyli także drzew.

Liść

Liść

Liść to niewielka część drzewa. Zachodzą w nim jednak istotne, dla samego drzewa, jak i jego otoczenia, procesy.  To w liściach ma miejsce proces fotosyntezy, to tutaj ma miejsce respiracja (oddychanie), czyli wymiana tlenu i dwutlenku węgla między rośliną a atmosferą oraz proces transpiracji, czyli wyparowywanie wody, które w razie potrzeby obniża temperaturę rośliny, chroniąc ją przed przegrzaniem. Ważną rolę w tych procesach odgrywają aparaty szparkowe.

Pień

Pień

Pień jest główną częścią drzewa. Na nim osadzone są wszystkie pozostałe organy części nadziemnej drzewa. Jest to gruby, zdrewniały, główny pęd drzewa, który od pewnej wysokości rozgałęzia się w tzw. koronę, czyli konary, gałęzie, gałązki, pędy i liście. Co roku pień przyrasta zarówno na grubość, jak i na wysokość. To on łączy część podziemną drzewa – system korzeniowy z koroną drzewa. Pełni zarówno funkcje fizjologiczne (przewodzenie wody i soli mineralnych), jak i mechaniczne (utrzymuje ciężar korony i stabilizuje drzewo, szczególnie w czasie gwałtownych wiatrów).

Pąki

Pąki

Pąki to przystosowane do przetrwania okresu spoczynku zawiązki przyszłych pędów, zawierające merystem wierzchołkowy, liczne zawiązki liści oraz pąków bocznych. W czasie wegetacji, komórki w pąku różnicują się, przesądzając które wejdą w skład tkanki tworzącej pień, liście, kwiaty i jakie funkcje w roślinie będą pełniły. Zależnie od umiejscowienia – wyróżniamy pąki szczytowe występujące na wierzchołkach pędów (na pędzie głównym pąk szczytowy jest zwykle największym pączkiem) oraz pąki boczne, pąki kątowe, pąki pachwinowe, które występują wzdłuż pędów poniżej pąków szczytowych.

Część podziemna

Część podziemna

Część podziemna drzewa to system korzeniowy. Spełnia on inne funkcje niż części nadziemne drzewa. Funkcje te można podzielić na dwa rodzaje — fizjologiczne, polegające na pobieraniu z podłoża wody wraz z solami mineralnymi i wstępnym przetwarzaniu niektórych związków organicznych głównie azotowych oraz mechaniczne, polegającą na przytwierdzeniu rośliny do podłoża.Na dwa podstawowe typy dzielimy też budowę systemu korzeniowego: system palowy — jeden korzeń główny rosnący pionowo w dół i odrastające od niego cieńsze korzenie boczne oraz system wiązkowy — wiele równorzędnych, stosunkowo cienkich korzeni wyrastających z podstawy rośliny. Większość drzew w naszym klimacie posiada palowy system korzeniowy.

 

Film

  • Budowa Drzewa00:40
  • Fotosynteza02:18
  • Liść00:55
  • Pień01:50
  • Pąki00:42
  • Korzenie02:04

Materiały ukazujące obrazy spod mikroskopów oraz grafiki prezentowane w filmach pochodzą z pracowni i laboratoriów Instytutu Dendrologii PAN w Kórniku lub powstały w konsultacji naukowej z pracownikami Instytutu.

Zostały one wykonane bądź na potrzeby filmu, bądź też są elementami szerszych prac naukowych i badawczych prowadzonych w Instytucie.

Są to fragmenty filmu pt. „Drzewo”, zrealizowane w ramach projektu o różnorodności biologicznej realizowanego na zlecenie
Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego przy współpracy
Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu oraz Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych

Projekt dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu.

Polecane artykuły

Park Zamku Kórnickiego – najważniejsze polskie Arboretum

Cztery pory roku w Arboretum Kórnickim — specjalnym miejscu Instytutu Dendrologii — jakby muzeum, bo od niego rozpoczęły się dzieje naukowego podejścia do drzew i krzewów, przynajmniej w Wielkopolsce. Ciągle też, mimo iż, drzewa bada się dziś głównie poprzez mikroskopy lub analizy ich genotypów, Arboretum jest terenem badawczym i edukacyjnym, lubianym przez wszystkich odwiedzających.

czytaj dalej

Dobre widzenie

O tym, jak ważny jest komfort widzenia, jak rozwija się nasz wzrok, kiedy należy zbadać o wzrok dziecka, kiedy dorośli powinni wykonywać badania, czy nasz wzrok ma wpływ na naszą pracę, hobby, jazdę samochodem, cóż to jest persbiopia i czy należy się jej bać?

czytaj dalej

Nadpłynność helu – prof. Wojciech Kempiński

Nadpłynność, czasami nazywana nadciekłością, jest zjawiskiem z obszaru fizyki kwantowej, a więc z obszaru, w którym intuicja nie zawsze podpowiada poprawne rozwiązania. Zjawisko to zostało odkryte u początków fizyki kwantowej więc pierwsze próby jego wyjaśnienia z konieczności oparte były o podstawy fizyki klasycznej. Pierwsze badania helu ciekłego możliwe były oczywiście po jego skropleniu, a to zawdzięczamy Heike Kamerligh-Onnesowi – rok 1908. Za datę powstania fizyki kwantowej uznaje się natomiast dzień 14 grudnia 1900 roku, gdy na posiedzeniu Niemieckiego Towarzystwa Fizycznego w Berlinie Max Planck przedstawił wyprowadzenie prawa promieniowania ciała doskonale czarnego.

czytaj dalej

Śnieżycowy Jar

Śnieżycowy Jar – rezerwat przyrody założony w 1975 roku dla ochrony jednego z nielicznych w Wielkopolsce (i w ogóle na niżu polskim) stanowiska śnieżycy wiosennej (Leucoium vernum).

czytaj dalej

Eksperymenty z ciekłym azotem i ciekłym helem

Doświadczenia z tlenem lub azotem w stanie ciekłym są zawsze ekscytujące. Mamy do czynienia przecież z czymś bardzo specyficznym. W eksperymentach z ciekłym helem zaś zaczynają się dziać zdarzenia — zwyczajnie niemożliwe. Ciekły hel otwiera dla nas świat fizyki kwantowej.

czytaj dalej

Różnorodność biologiczna

Jednym z organizmów żywych, który jest ważną częścią różnorodności biologicznej Ziemi, jest drzewo. Na nim, przede wszystkim skupiliśmy, się realizując cykl dotyczący bioróżnorodności.

czytaj dalej

Czysta energia

Z pojęciem energii związany jest współcześnie zespół zagadnień dotyczących jej źródeł, produkcji, przesyłu, handlu i wykorzystania w wielu przestrzeniach ludzkiej codzienności. Połączone są z nią zagadnienia technologii jej wytwarzania, transportu i racjonalnego...

czytaj dalej